The beginnings of Cambodia History

No one knows for certain how long people have lived in what is now Cambodia ,where they came from

or what language they spoke before writing was introduced,using an Indian-Style alphabet ,around the third century AD Carbon-14 date from a cave at Laang Spean in northwestern Cambodia, however ,suggest that people who knew how to make pots lived in the cave as early as 4200 BC.another Cave, near the ocean,

was inhabited about a thousand years later. presumably the fist Cambodia arrived long before either of these date ,evidence of a more primitive ,pebble -working culture has been found at Samrong Sen ,inhabited since around 1500 BC.suggest that prehistoric Cambodia resemble Cambodia today ,after account  is made for recent  infusions of Chinese and Vietnamese Blood ,

Whether the early people came originally from China.India.or Island Southeast Asia is still debated by scholars  ,and so theories about waves of different people moving through the region in prehistoric time .but recent finds suggest that mainland Southeast Asia had a comparatively sophisticated culture in the prehistoric era, some scholars even attribute the fist cultivation  of rice and the fist bronze casting to the region in any cast, it is likely that by the beginning of Christian era in the the inhabitants of Cambodia spoken language relates to present-day Cambodia, or Khmer Language belong to the Mon-Khmer family are found widely scattered over mainland Southeast Asian as well as in some of the island and in part of India .Modern Vietnamese although heavily influenced by Chinese,is a distant councin.it is imposible tosay when these language split off from one another ,some linguists belive that the split took place several thousand years ago. unlike the other national language of Southeast Asia, then-aside from vietnamese -Khmer is not anew comer to the area .this continuity is of many that strike student of Cambodia's past. What is  interesting about the cave at Laang Spean is not merely that is was inhabited ,on and off,,for so long- the most recent carbon-14 date from the cave is from 9 century A,D -But the that methods used to make pottery found at the early level, and the patterns incised on them,have remained unchanged for perhaps six -thousand years ,

The changelessness' of Cambodia history was often singled out by French, who in the nineteenth century and twentieth century saw themselves as introducing change and civilization to the region,Ironically ,this theme picked up by Pol-Pot's revolutionary regime.which claimed that Cambodia were as sleep or enslaved  for two thousand years,both points of view ignore a great deal of evidence, arguably,the revolution of the 1970's was the fifth Cambodia were less contemptuous of tradition, don't choose straight path ,a Cambodia proverb tell us and don't reject a winding one .choose the path your ancestors have trod' part of this conservatism ,perhaps,is characteristic of  a subsistence- oriented society ,in which experimentation 

can lead to famine and which technique of getting enough to eat are passed from one generation 2 the next.

we know very little about the daily lives of Cambodians in prehistoric time, we do not know that their diet, like diet of cambodians today, included a good deal of fish,it seems likely that their houses,from an early date,were raised above the ground  and made accessible by means  of leader clothing was not especially important ,early Chinese account refer to Cambodians as "Naked" after about 1000 BC perhaps, they lived in the fortified villages,often circular in form,similar to those inhabited nowaday by some tribal people in Cambodia,lao,and Vietnamese ,the Cambodians like other early inhabitants of the region,had  domesticated pigs and water buffalo fairly early,and they grew varieties of rice and root-crops by the so-called  slash and burn method , common through out the tropics as well as in medieval Europe ,these early  

people probably passed on many of their customs and beliefs to latter  inhabitants of the region although  we can not be sure of this ,for these are dangers of  reading back in to prehistoric and early Cambodia peasants, we can not be sure among so called primitive tribes or twentieth century peasants, we can not sure that these modern customs have not changed overtime.hairstyles for example changed dramatically in Cambodia as recently  as the early eighteenth century ,and in the 1970s they changed again by the revolutionary regime,

all the same,it is unlikely that certain elements of Cambodia life and thinking, especially in the countryside ,have changed a great deal since Angkorean  time ( ninth to mid fifteenth century) or even over the last few thousand years, these elements might include the village games played at the lunar ,and the association of ancestor spirits (Nak ta) with stones, the calendar ,and the soil ,the belief in water-spirits .or dragon, the idea that tattoos, protect the wearer, and the custom of betel, to the name a few,

The End 

Funan

This myth of origin was first recorded by chinese officials, and in dead  ,for the first few centuries of the Christian era, written sources for Cambodia history are almost entirely Chinese,these are supplemented by archaeological finding,especially from the remains of an ancient trading city near the modern vietnamese village of OC EO the Mekong Delta ,excavated during World War II by an archaeological  team supervised by Louis Malleret.

Roman coins found at the site date from the second and third centuries AD ,and some Indian artifacts ,including seal and jewelry ,can be dated to the same period, Malleret believed that port declined importance in to the fourth century,  no contemporary records about it have survived, how ever,and we do not know what it was called by its inhabitants,because of its location,and some of the artifacts found at the site,Malleret concluded that the port was used by pilgrims and traders,moving between China and Indian in the first century of the Christian era, its extent suggests that it played an important part in the trade,and its location was ideal for ships hugging the coast and "Turning the corner" from or into the southeast China sea. the city probably provided warehousing for goods in the transit between India and China had was an outlet for products collected from the forested interior of Cambodia and Vietnam.

Until the twentieth century,forest products made up the bulk of Cambodia's export trade these included elephants,ivory ,rhinoceros horn feather, wild spices like cardamom, and other products such as lacquer ,hides and aromatic wood ,plantation exports also, which made up the bulk of twentieth century Cambodia foreign trade,were of little use in early time,when nearly everyone in the region produced enough themselves   the point to make about these high-value ,low-bulk goods is that they were cultivated or caught by forest people rather than by inhabitants of cities,many of them probably traveled considerable distances before they reached Oc- Eo , and so did the goods or coins traders used to pay for them.Oc-Eo  then may well have been the principal gateway through which Indianization extended into the Indianized Kingdom of Champa, which developed in the early Christian era along the south-central coast of vietnam.

Until very recently many scholars believed that Oc-Eo was the the seaport for an important Kingdom,identified by China sources as "Funan" and located by George Coedes (Using linguistic evidence rather than archaeological findings) near the small hillock known as Ba- phnom ,in southeastern Cambodia, east of the mekong.According to Coedes,Funan.derives from the old Khmer word for the Mountain (Bnam) and he located the ritual center of the Kingdom at Ba-Phnom.A cult to Siva as a mountain deity existed in Cambodia as the fifth century AD, and may well have been enacted on Ba-Phnom, an Indian traveler to China reported , It is the custom of the country to worship the celestial god Mahesvara   [Siva]. this deity regularly descends on Mt Mo -Tam , so that the climate is constantly mild and herbs and trees do not wither..

 Paul Wheatley has suggested that the cult originated in southern India and that the mountain was not Ba-Phnom .but another hillock not far away, in what is now vietnam. the evidence that either mountain was a cult site is stronger than the evidence that Funan was a major ,unified Kingdom. what made the place important to the Chinese was that a principality of this name(or more  likely, on dabbed Funan by Chinese offered tribute  to Chinese emperor on  an irregular basis, between AD 253 and 519.

Toward the end of this period, stone inscriptions evidence for a major Kingdom. It is possible ,nonetheless, that small chiefdom in Cambodia occasionally banded together and called themselves a Kingdom,for the purposes  of sending tributary goods to China (an ideal occasion for encouraging trade) or of seeking Chinese help against their neighbours, it is possible that Funan was thought to be a   major Kingdom because the Chinese want it to be one and later because French scholars were eager to find a predecessor for the highly centralized Kingdom of Angkor,which developed in the ninth century AD,.

Despite their usefulness in many ways,Chinese sources present peculiar problems to the historian ,as many of them uncritically repeat data from previous compilations as if they were still true.Nonetheless, Chinese description are often as this about 'Funan"

The King's dwelling has a double terrace on it,palisades take the place of walls in fortified place, the houses are covered with the leaves of plan which grows on the edge of the sea,these leaves are six to seven feet long,and take the form of fish, the King rides mounted on an elephant, his subjects ugly and black, their hair is frizzy, they wear neither clothing nor shoe for living. for living they cultivate  the soil,they sow one year,and reap for three, these barbarians are not without their own history books they even have archives for their text.

These is evidence that the major step during the Funan period toward the integration of the small.dry-rice-growing and root- cultivating principalities,whose people worshipped Siva, with hunting and gathering societies inland from Oc Eo was the introduction,perhaps as late as A,D 500, of systematic irrigation, drainage probably came earlier ,we have seen in the Kaundinya

myth that drainage was attributed to the good office of dragon-King one of few inscription from Funan mentions a King Rescuing his territory from the mud,but the most important passage relates to this innovation,and to Indianization,is a Chinese one ,which appears as first to be garbled version of the original myth.

Then the Kingdom was ruled by a Brahman name Kauninya , a spirit announced to him that he would be called upon to govern Funan so he travelled there ,,,and the people of Funan came out to meet him, and proclaimed him King,he changed the institutions to fellow Indian Models ,he wanted his subjects to stop digging wells, and to dig reservoirs in the future,several dozen families could then unite and use one of these in common,,

Now seventh and eighth century inscriptions speak of rice fields adjacent to Hindu temples,suggestive of irrigated rice,and aerial photographs of the mekong Delta show silted-over canals, which may have been used for drainage as well as transport if irrigation was widely used before the ninth century A,D it was not on an especially large scale and ,with the exception of the seventh century agglomeration of Isanapura ( now know as Sambor Prei KuK ),near Kompong thom ) the village was the most characteristic unit pre-Angkorean Cambodia.Indeed, Isanapura  may well have consisted of village grouped around a common ritual center,whose stone building have survived even after the introduction of wet-rice technology ,perhaps in the fourth or fifth century A,D the area under irrigation, which is to say, under control of supra-village  organization was never great,moreover,it seems likely that most villagers in the hinterland continued to grow dry rice and to cultivated roots,supplementing their diet by hunting and gathering ,long after irrigation and wet-rice cultivation had broken hold in Hinduized communities,.

People,rather than land per se, are needed to cultivate wet rice. with this fact in mind, as well as low density of the population in the entire area (always excepting Java,Bali, and the Red River delta in Vietnam) it is easy to see why throughout Southeast Asian history overlordship and power were so often thought of and pursued in terms of controlling people rather than land, there were periods of Cambodian history, under Jayavarman VII was the twelfth century,for example ,when far-flung territorial control was an important part of King's prestige, nonetheless ,territorial per se,(mere forest in most cases) was never as important as People.

Indeed, the notion of a lienable ownership of land,as distinct from land used ,does not seem to have developed in traditional Cambodia ,land left fallow for three the lord of all the land in the Kingdom.which mean that he could reward people with the right to use it,many of the Cambodian -language inscriptions from the Angkorean period, as shall see.dealt with complicates quarrels about access to land resources .The record of inscriptions and, by inference,of architectural remains from the first eight centuries A,D fail to provide evidence of large-scale unified Kingdoms on Cambodia soil and very little evidence of the development of urban centers,there seem to have been some continuity among members of the elite,traceable in part to their tendency to marry among themselves ,at the same time,it seem likely that Cambodia, like much of the rest of early Southeast Asia,contained a collection of small state ,each equipped with a court and an elite, and these segments had entourages ,or "Strengths" of people growing food for them who could also be called upon to fight.presumably,these states traded among themselves and raided each other.particularly

for slaves, it seems like also that each King, when undisturbed (or when disturbing others) thought of himself  as a universal  monarch, benefiting from Indian teacher, as well as a local chieftain, performing,identifiable Cambodia tasks,

Leadership  was measured by powers,which was measured by success in battle, by the ability to attract a large

following, and by the perceived capacity to provide protection.as JDM derrett has pointed out protection, is the sine qua non of peasant society, protection from enimies ,from rival overlords ,frome the forces of nature in recognition of this necessity, overlords in the time of Funan and throughout Cambodia history often included in their reign-name the suffix Varman(originally~armor,hence,protection.

 The overlords themselves thought that they could not live without supernatural protection, and most of them sought this ,in part,through their devotion to Siva, here they were assisted ,for a time at lease,by a group of India Brahman ,the so-called Pasuputa, who enjoyed  a vogue in India and elsewhere in Southeast Asia around  the fifth and sixth century A,D,there wandering ascetics preached that personal devotions to Silva were more rewarding than meticulous attention to Brahmanical rituals or to the law of destiny,or Karma,technically,an overlord's devotion did not require the intercession of the Pasuputa ,and some of them presumably did without it,in any case these self - made Hindus were perceived ,and saw themselves,as superior men, vehicles of Silva, the God who"Ceaselessly descended" onto the Holy mountain,the transmission of Silva's potency via the overlord and his ritual acts to the people and the soil was an important source of cohesiveness in Cambodia society.It has also been a source of continuity,as late as 1877,human sacrifies to a concort of Silva were conducted at Ba-Phnom ,at the beginning of Argicaltural year,like those desrcibed in fifth century Chinese source, these had the objective of transmitting fertility to the region, and like the Chinese rituals, they were sponsored by local officals,.

In the Funan era,Buddhism also flourished in Cambodia, and the Buddhist concept of merit .which until very recently suffused Cambodian thinking about society, resembles,in some ways, the notion of prowess and salvation just discussed ,in both schemes of thought ,power and ability were seen-especially by those who did not have them as rewards for virtuous behavior in previous lives, the loss,diminution or absence of power, moreover,revealed to people that a previous existence had been in some way flawed ,a person's status in society,therefore,was programmed by performance in the past, and one's behavior here and now determined where one would stand when one returned to life, to improve personal status,then,one could accumulate merit by performing virtuous act,like subsidizing a temple or being generous to the Monks, donating a gilded image of God, or financing religious  festivals. acts like these were thought to redeem the person sponsoring them, as we shall see, the great temple at Angkor were also thought of as redemptive gestures of this kind, a bargain struck by Kings with their immediate ancestors and,through them,with the Gods ,no one here and now could see if the bargains were a success ,but the thought of neglecting to made them, especially when the afterlife meant a return to earth, occurred seldom,if at all.. 

The notions of " Patron" Client, and entourage become important during later stages of Cambodian history they are useful keys to nineteenth century Cambodian life but it would be dangerous to assume that precisely similar arrangements were in effect in Cambodia in the sixth and seventh centuries  A,D we do not know how overlords came to power,for example, or how they recruited followers ,we do not know what made followers linger in their services,or what entailed ,the evidence suggests that we can describe pre-Angkorean society in Cambodia as an aggregation of Leader and followers,occupying spaces of territory and spaces in society that were through about in terms of centers and peripheries,corresponding to Indian concept of segments of what we call "Society" (i e the total of the aggregations) acted independently of each other or were related in sporadic ways. things were not quite as simple,however .Localized religious Cult, like Eveline Ma and other examined in Cambodia in the 1940s and 1950s ,generally stressed the welfare of the communities rather than that of individual,  for without communities  to perform the work,irrigated rice can not be grown,Rural life requires alliances,the human sacrifices at Ba-Phnom were on example of this communal  orientation, other included the complex of rituals ushering in the agricultural year (the sacred-furrow, the towers of sand,and so forth) the royal cults that in effect negotiate with the dead for the welfare of Kingdom,and the boat race that place in flooded rivers at the end of planting,although these cults at first appear to be antagonistic to each other (The great and Little Traditions once again) in fact they were complementary.

Because genealogies were not maintained in Cambodia,except among elite, the Nak ta ,or ancestor people,had no family names ,they thus became the symbolic ancestor of people in particular place,or by dying in place they came to patronize its soil Nak Ta in inhabited sites could be spoken to and tamed ,those in the forest or in abandoned places were thought to be more powerful and more malignant ,as a place was inhabited ,over the years ancestral traditions gathered a round it, although seldom to the same extent as in China or Vietnam,the Pre- Ang korean  record in almost silent about Nak Ta but we can assert,by reading back from modern Dalta ,that a confrontation between Hindu and local beliefs was rarer than a blending of the two ,the tendency to syncretize,in fact,was noted by early Chinese Visitors, the passage that refers to Silva's continuous descent onto Mt Mo tan for example,also mentions a Bodhisattva, or Buddha -to-be ,that was held in reverence at the time occasionally, two Indian Gods blended with each other .as Silva did with Vishnu  to form Harihara, a composite  deity much favored by Ang korean Kings.

The process of blending different religions meant that here and there local spirits received the names of Indian Gods, just as localized Greek and Roman deities were renamed in the early years of Christianity .Hindu temples also were often built near sites favored by pre-Indian celebrations,there are Neolithic remains underneath the Palace at Angkor.What was being stressed at time like this was the continuity of habitation and a continuity of sacredness ideas in themselves with deeper roots in Cambodia than in the most of India,if ancestors became  India Gods in time of centralization and prosperity ,the Gods became ancestors again when the rationale for Hinduism and its priestly supporters disappeared, thus at Angkor,and in Cham sites in Vietnam studied in the 1930s by Paul Mus ,Indian images and temples were worshiped in quite recent time merely as mysterious products of Nak Ta, this is partly because the literature of Cham and Cambodian elites,which was used to explain and justify the images and the temple,had disappeared or could not longer be deciphered ,while the language village people used in their religious lives remained to large extent unchanged from the pre Indian era to colonial times.

the most enduring cult, as Mus has shown,was the cult of the lingam,or stone phallus,this widely diffused  motif ,and the cult associated with it,exemplified links between ancestor spirits ,the soil where they and the lingam"Grew",and the fertility of nearby soil  for agricultural use,became of the territorial aspect of the cult (a lingam could be moved from place to place,ceremoniously but was only potent in one place at the time) and the notion that the lingam was a patron of a community,it was closely supervised by local overlords and,in the Angkorean era ,by the King,as early as the fifth century A,D a cult honoring a mountain God at the hill of Lingaparvata in Southern Lao,nowadays known as Wat-Phu, involved human sacrifices, the site was notable because it contained an enormous nature lingam,some 18 metres (59 feet) high, Lingapavata,like Ba-Phnom ,was patronized as an "ancestral" site by several Angkorean King.
 

The period of Funan, then which lasted until the sixth century A,D was one in which Cambodia's political center of gravity was located south and East of the present-day,Phnom-penh ,during this period,trade between India and China was intense ,and one of the principal components of this trade was Buddhist religious objects, local religious practices emphasized devotion to Siva Vishnu,and the Buddha as well as to minor Hindu deities ,politics centered on village and groups of villages.rather than on a tightly organized Kingdom,irrigated rice allowed for surpluses and some local differentiation ,but not as much as developed later on. the main point to stress about the period,from the historian's point of view.is that we know about it from Chinese source,which tell about local customs,centralization,and commodities for trade.we haer no Cambodia voices,as we do from seventh century onward in the form of stone inscription,after the waning of "Funan" in fact. our source become richer and harder to use..

The -End of "Funan" Chapter,

៦"ត្រីក្នុងមួយត្រក តែស្អុយមួយ វាស្អុយទាំងអស់"

ដើម្បីជាសេចក្តីទូន្មានដល់សមាជិកក្នុងគ្រួសារ ក្នុងសង្គមទាំងមូល
ឲ្យប្រព្រឹត្តិត្រឹមត្រូវល្អ  នោះចាស់បុរាណបានប្រឌិតនូវពាក្យមួយបទ
ថា "ត្រីក្នុងមួយត្រក តែស្អុយមួយវាស្អុយទាំងអស់"។
សង្គមតូចធំគ្រប់ប្រភេទ នឹងមានកិត្តិនាមឧត្តុងឧត្តម ឬអាប់យសថោក
ទាប​គឺអាស្រ័យឥរិយាបទនៃសមាជិកក្នុងសង្គមនោះ។សមាជិកតែម្នាក់
សោះ កាលបើបានប្រព្រឹត្តអំពើដ៏លាមកណាមួយហើយ រមែងធ្វើឲ្យសៅ
ហ្មងដល់នាមនៃសង្គមទាំងមូលបានមិនខុសពីត្រីស្អុយតែមួយសោះ​ធ្វើ
គេសារុបសេចក្តីថា ត្រីក្នុងមួយត្រកស្អុយទាំងអស់ដែរ។
សមាជិកម្នាក់ដែលធ្វើឲ្យខូចឈ្មោះសម្លេងនៃសង្គមទាំងមូលយ៉ាងនេះ
មានការប្រៀបធៀបទៅនឹងសាកសពអសុភតែមួយអាចធ្វើឲ្យសាយក្លិន
អាសោចន៏ពេញសួនច្បាសឧទ្យានបាន។
ដោយអាស្រ័យហេតុនេះ គប្បីសមាជិកម្នាក់ៗ ប្រុងសតិរៀងៗខ្លួនជៀស
វាងអំពើពុតអាក្រក់ ទាំងឡាយដែលមិនមានពិសពាល អាចធ្វើឲ្យក្រុម
ក្នុងសង្គមទាំងមូលអាខូចកិត្តិយសបាន។
បុត្រធីតាក្នុងគ្រួសារ គប្បីកាន់កិរិយាមារយាទឲ្យវិសេស ពលរដ្ឋគ្រប់ឋានះ
ត្រូវដឹងឲ្យប្រាកដថា នគរទាំងមូលនឹងមានកិត្តិស័ព្ទល្អ ក៏អាស្រ័យតែពល
រដ្ឋមានសមត្ថភាពនឹងគុណសម្បត្តិដ៏បរិបូរណ៏ដែរ។
ឧទាហរណ៏៖
ឧបមាដូចជា មានជនចាតិខ្មែរម្នាក់ ត្រូវចេញបំពេញបេសកកម្មផ្សេងៗ
នៅប្រទេសក្រៅ កាលបើជនចាតិខ្មែរនេះប្រព្រឹត្តអំពើមិនត្រឹមត្រូវមាន
ផឹកស៊ីស្រវឹងឡែឡពេញផ្លូវថ្នល់ ឬក៏ចាប់កូនក្រមុំគេ ដោយកម្លាំងពាល
ឬនិយាយតែផ្តេសផ្តាសឥតគិតមុខក្រោយនោះ ជនជាតិខ្មែរទាំងស្រុក
ទាំងប្រទេស ក៏ត្រូវគេលួចត្មិះដៀលជាជនជាតិមិនថ្លៃថ្នូរបាន។
នារីណាមួយ ដែលមានឬកពារមិនសមរម្យតាមកន្លងប្រពៃណីនៃត្រកូល
ខ្មែរ នឹងធ្វើឲ្យគ្រួសាររបស់ខ្លួនអាមាស់មុខជា អង្វែងអស់មួយពូជ
សិស្សណា ទាហានណា ភ្នាក់ងារណា ឬបុព្វជិតណា មួយប្រព្រឹត្ត អំពើ
ដ៏លាមក នឹងត្រូវ ដៅថា ជាពួកសាលានេះ កងទាហាននេះ ក្រុមក្រសួង
ឯណោះ វត្តឯណេះទៀត សុទ្ធតែពួក ខិលខូច ព្រហើនកោងកាចទាំងអស់។
ហេតុដូច្នេះ ដើម្បីជាសិរីកិត្តិយសដើម្បីសេចក្តី ចំរើនដល់សង្គម ដល់ក្រុម
គ្រួសារ ដល់ជាតិសាសនា ទាំងមូលត្រូវកាន់គំនិតមារយាទឲ្យប្រសើរជា
អង្វែងទៅ៕

៤០ ឈើពុកកុំអង្គុយលើ

អត្ថានុរូបរបស់ភាសិត៖

កាលណាបើគេអង្គុយលើឈើពុក ឈើនេះនឹងបាក់នាំឲ្យធ្លាក់មកជា
ហេតុនាំឲ្យឈឺខ្លួន ឬបណ្តាលឲ្យមានគ្រោះថ្នាក់ផ្សេងៗ ដល់ខ្លួនផង។

អត្ថបដិរូប ៖

ឈើពុកនវលោកចង់ប្រៀបធៀបទៅនឹងហេតុការណា ដ៏លាមកដែល
មិនស្អាត ឬកន្លែងណាដែលអាចបង្កើតរឿងហេតុគ្រោះថ្នាក់ផ្សេងៗ
បើជនណាមួយទៅលាយឡំនឹងការនោះ ឬក៏តាំងនៅកន្លែងមិនស្អាត
ដូចខាងលើនេះរមេងមានការសៅហ្មង ឬវិនាសអន្តរាយ ដិតដល់ខ្លួន
ជាមិនខានវិស័យដូចជាអង្គុយលើឈើពុក វាតែងនឹងបាក់ធ្លាក់ដូច្នេះឯង។

ឧទាហរណ៏៖

យើងដឹងច្បាស់ថា រាជការកំពុងរកស៊ើបអង្គេតយកការណ៏នឹងភ័ស្តុតាង
ឲ្យបានជាក់ច្បាស់ ពីជនម្នាក់នៅក្នុងភូម៌ដែលមានគេលួចប្តឹងថា ជាជន
ធ្លាប់លួចគេជាញឹកញាប់ដើម្បីជៀសវាងកុំឲ្យមានការសៅហ្មងដិតដល់
ខ្លួនបាននោះយើងមិនត្រូវទៅមកឡើងចុះផ្ទះរបស់ ជនដែលគេសង្ស័យ
នោះឡើយ។ដែលធ្វើយ៉ាងដូច្នេះមិនចង់ជៀសវាងឲ្យផុតពីរគ្រោះថ្នាក់
ដល់ខ្លួនឯង ។

សេចក្តីបញ្ចប់ ៖

ខំធ្វើខ្លួនឲ្យចាកផុតនៅកងទុក្ខ ដោយត្រង់ត្រាប់ស្តាប់ឳវាទទាំងឡាយ
នេះហើយដែលបុព្វាចារ្យរបស់យើងចង់ទូន្មាន ៕

៤១ទូកទៅកំពង់នៅ

ន័យរបស់ភាសិត៖ កាលបើរូបទៅបាត់ពោលគឺ ៖

ក)ចាកចេញទៅឆ្ងាយលែងតាំងនៅក្នុងកន្លែងណាមួយ

ខ)ឬក៏រូបរលត់ផុតសង្ខារទៅ

នោះតាំងតែឲ្យកេរ្តិឈ្មោះ ល្អគង់នៅកុំឲ្យបាត់វិស័យដូចទៅតែទូក ក៏ប៉ុន្តែ
កំពង់ដែលជាទីចំណតនៃទូក ឋិតនៅដដែលក្នុងពេលដ៏យូរអង្វែង។
ដូច្នេះកាលបើទៅតាំងនៅទីណា ស្រុកណាតោងរក្សាកេរ្តិឈ្មោះឲ្យបាន
ល្អនេះគឺ៖

ក)កំប្រព្រឹត្តជាមនុស្សមានអភិគុណសម្បត្តិ ពោលគឺជា មនុស្ស​សុចរិត
មានចិត្តភក្តី.មានមនសិការះ (គឺយកចិត្តទុកដាក់ក្នុងកិច្ចការរបស់ខ្លួន)។

ខ)ខំបំពេញកិច្ចការណាមួយ ទុកជាថ្វីដៃដំណែលដែលជាសាធារណះ
ប្រយោជន៏ ដូចចំណាយប្រាក់សង់សាលារៀន មន្ទីរពេទ្យ ស្មគ្រ័ចិត្តប្តូរ
ជីវិតបូជាជាតិក្នុងចំបាំងជាដើម។

គ)ខំរកទ្រព្យសម្បត្តិទុកជាកេរ្តិមត៌កឲ្យកូនចៅរៀងៗទៅ។

សេចក្តីបញ្ចប់៖

សុវាចានេះមានអត្ថរសប្រសើរណាស់ គប្បីជនានុជនត្រងត្រាប់ស្តាប់ឲ្យ
យល់ ព្រោះជាថ្នាំលើកទឹកចិត្តឲ្យផ្លាស់គំនិតគិតខំ ប្រព្រឹត្តសេចក្តីល្អ ដើម្បី
ធ្វើកត្តិនាមឲ្យប្រសើររុងរឿងស្ថិតស្ថេរថាវរះ ៖៕

ត្រូវនិយាយស្តីនឹងធ្វើឬកពាឲ្យល្មមសម
រម្យតាមឋានះរបស់ខ្លួន នេះហើយដែលព្រិទ្ធាចារ្យចង់ទូន្មាន៕

៤២"ចង់ពិសាឲ្យរកអន្លក់ ចង់ស្រណុកឲ្យនឿយពីក្មេង"

វគ្គទីមួយ៖

"ចង់ពិសា"គឺចង់ឆ្ងាញ់ បើចង់ឆ្ងាញ់បាយគេត្រូវខំប្រឹងប្រែងស្វហស្វែង
ដើររកបេះអន្លក់ ព្រោះអន្លក់នេះជាគ្រឿងផ្សំឲ្យម្ហូបឆ្ងាញ់ ម៉្យាងទៀត
កាលបើគេបែកញើសអស់កម្លាំងជាមុនក្នុងការរកអន្លក់ហើយ ក្រោយ
ពីនេះនឹងឆ្ងាញ់បាយជាមិនខាន គឺឆ្ងាញ់បាយដែលខំរកខ្លួនឯងផង ឆ្ងាញ់
ដោយការនឿយហត់អស់កម្លាំងចាមុនផង។

វគ្គទី២ "

សេចក្តីក្នុងវគ្គទីពីរសម្រាប់ស្រាយបញ្ហាក្នុងវគ្គទីមួយ បើចង់
ស្រណុកក្រោយត្រូវឲ្យនឿយជាមុន គឺកាលបើគេខំធ្វើការនឿយហត់ពី
ក្មេង កេហ្នឹងមានទ្រព្យសម្បត្តិច្រើនដែលជាគ្រឿងធ្វើឲ្យស្រណុកចិត្ត
កាយក្នុងពេលក្រោយ វិស័យដូចការដែលខំរកអន្លក់ឲ្យបានមកទជាមុន
រួចគេក៏ឆ្ងាញ់បាយតាមក្រោយដែរ។
ចំណេះវិជ្ជាដែលខំស្វះស្វែងយ៉ាងនឿយហត់ពីក្មេងនេះហើយជា"អន្លក់"
យ៉ាងឆ្ងាញ់ ដែលគេរកបានខ្លួនឯងហើយដែលឲ្យអនាគត់រុងរឿងនឹងឲ្យ
ជីវភាពសប្បាយទៅថ្ងៃក្រោយ។
ទ្រព្យសម្បត្តិ ដែលខំរកបានយ៉ាងនឿយហត់ក្នុងមជ្ឈឹមវ័យនេះ ជាគ្រឿង
ធ្វើឲ្យ បញ្ចិមវ័យ បានស្រណុកសុខសម្រាន្តរៀងរាបតទៅ៕

៤៣ឃ្លោកលេច​ អំបែងអណ្តែត

អត្ថនុរូបរបស់ភាសិត ៖

តាមធម្មតាផ្លែឃ្លោកអណ្តែត ចំណែកឯអំបែងតែងតែលេចទៅបាត
ស្ទឹង។ ផ្លែឃ្លោកមានសាច់ពេញ ចំណែកអំបែងវិញប្រហោងក្នុងហើយ
ធ្លុះធ្លាយប្រែះឆាច្រើនអន្លើ ។

អត្ថបដិរូបរបស់ភាសិត ៖

ឯផ្លែឃ្លោកមានសាច់នេះ​សំដៅយកអ្នកមានទ្រព្យ ឬ មានបណ្តាស័ក្កិធំៗ
មន្រ្តី លនឹង ល ចំណែកអំបែង ខ្ញុំនឹងប្រៀបធៀបទៅនឹងអ្នកមានឋានះ
ថយថោកជាដើម។
តាមធម្មតាអ្នកមានភោគសម្បត្តិ​ឬ អ្នកមានយសសក្កិតែងតែងអណ្តែត
គឺមានមុខមាត់ខ្ពង់ខ្ពស់ធំដុំ ចំណែកអ្នកក្រ​អ្នកតូចទាបវិញ ក៏លេចបាត់
គឺ គ្មានមុខមាត់ អ្វីនឹងគេទេ ដូចសង្គមប្រជាពលរដ្ឋខ្មែរសព្វថ្ងៃនេះ។

ខ្លឹមសាររបស់ភាសិត ៖

ភាសិតនេះពោលថា "ឃ្លោកលេច " ចំណែក អំបែងអណ្តែត" វិញ។
ព្រោះឋានះ​របស់មនុស្សឬរបស់មន្ត្រីនិមួយៗ តែភាន់ប្រែមិនដែលទៀង
ទាត់ជាដារាបទេ ដូចជាអ្នកមានធ្លាក់​ ជាក្រ អ្នកខ្សត់ឡើងជាឋានះដោយ
ហេតុផ្សងៗ ជាបច្ច័យ ។
មានប្រទេសខ្លះដែលធ្លាប់តែ "អណ្តែត" Iraq ជាដើម​ដែលធ្លាប់តែរុងរឿង
មកជាយូរហើយ ក៏ស្រាប់តែធ្លាក់អាប់មុខទៅជាប្រទេសមួយយ៉ាង ខ្សោយ
អន់ថយទៅជា អាណានិគមរបស់គេក៏សឹងមាន ផ្ទុយពីនេះទៅវិញ ប្រទេស
ខ្លះដែល " លេច "កប់បាត់ស្ទើររលត់ឈ្មោះ ដោយការជិះជាន់នៃប្រទេស
ដទៃ នោះថ្ងៃណាមួយស្រាប់តែផុស " អណ្តែត " ឡើង ដូចយើងធ្លាប់បាន
ឃើញប្រាប់តែមកហើយដែរ ។មានអ្នកខ្លះជាចៅហ្វាយនាយ គេតែត្រឡប់
ទៅជា ធ្លាក់ក្រដោយវាសនារបស់ខ្លួន ល្បែងស្រីញ៊ី គ្រប់ប្រភេទ ចំណែកឯ
បាវព្រាវខ្លះពីដើមធ្លាប់តែជាអ្នកបំរើ ធ្លាប់តែកញ្ជះគេ ស្រាប់តែរួចជាអ្នកជា
ហើយខំរកស៊ីព្រមទាំងភ័ព្វសាសនាល្អផ្សំផង ឬ ក៏​សេចក្តីជ្រោមជ្រែងនៃ
អ្នកដ៏ទៃ នោះ ប្រែជា " អណ្តែត "ឡើងទៅជាអ្នកមានទ្រព្យសម្បត្តិវិញ។
អ្នកក្រឡើងជា អ្នកមាន រីឯអ្នកមានប្រែជា បំរើស៊ីឈ្នួលគេ "ក៏មានដែរ។


៤៤ ឮផ្គរ កុំអាលចាក់ទឹកចោល "

កាលបើឭផ្គរលាន់ឡើងហើយ ព្រមទាំងមានមេឃខ្មៅមីរផង អ្នកស្រុកខ្លះ
តែងតែលាងពាង ចាក់ទឹកចាស់ចោលអស់ ដើម្បី នឹង​ត្រងយកទឹកភ្លៀងថ្មី
ដែលសង្ឃឹមថានឹងធ្លាក់មកជាមិនខាន។
ដោយអ្វីទាំងឡាយក្នុងធម្មជាតិមិនទៀងទាត់ គឺតែងតែប្រែប្រួលជាលំដាប់
នោះ ជូនកាលផ្គរក៏ឲ្យដំណឹងខុស កឺត្រឡប់ជាគ្មានភ្លៀងធ្លាក់ទៅវិញ ធ្វើឲ្យ
អ្នកស្រុកដែលចាក់ទឹកចោលអស់ទៅហើយនោះ ខាតបង់ទឹកចាស់ ខាត
ទាំងកម្លាំងកាយដោយពិបាកទៅរែកជាថ្មីទៀត រួចក៏តាំងម្នោម្និញស្តាយ
ក្រោយ ពុំជាបានពិចារណាគិតទុកជាមិនថា ផ្គរមិនមែនជាសញ្ញាថា មុខជា
នឹងភ្លៀងដរាបនោះទេ។

លោកចង់ប្រដៅថា៖

បើគ្រាន់តែឭសូរផ្គរមិនទាន់ធ្លាក់ភ្លៀងទេ នោះកុំទាន់ចាក់ទឹកចោល ត្រូវ
រង់ចាំដល់ឃើញភ្លៀងធ្លាក់មកប្រាកដសិន សឹមលាងពាងត្រងយកទឹកថ្មី
ដែលឃើញច្បាស់ថា ធ្លាក់ប្រាកដមែន ។

អត្ថបដិរូបរបស់ភាសិត៖

"ផ្គរ"នេះគឺជាដំណឹងល្អអ្វីមួយដែលគ្រាន់តែឭពីនាយអាយ ពីគ្រប់ទិសដំ
បន់ តែមិនតាន់ជាក់ថានឹងហុចផលប្រាកដឬយ៉ាងណា វិស័យដូចឭផ្គរ
គ្រប់ទិសទីតែមិនដឹងចាមានភ្លៀងឬក៏គ្មាន។
"កុំអាលចាក់ទឹកចោល" គឺកាលបើបានឭដំណឹងល្អនេះហើយ កុំអាលបោះ
បង់ការដែលយើងធ្លាប់បំពេញជាប្រក្រតីទៅហើយ បើទុកជាការសព្វថ្ងៃ
នេះហុចផលស្តួចស្តើងយ៉ាងណាក៏ដោយ កុំអាលទុកចិត្តដំណឹងថ្មីភ្លាម
នោះព្រោះជូនកាលជាដំណឹងខុស មិនមែនចាដំណឹងប្រាកដល្អ ដូចយើង
សង្ឃឹមថានឹងធ្លាក់មកហើយ ត្រឡប់ជាគ្មានទៅវិញក៏មាន។
តែបើយើងមិនពិចារណាឲ្យជ្រៅជ្រះនោះទេហើយលះបង់ចោលលាភចាស់
ដោយប្រាថ្នានឹងទទួលយកលាភថ្មីនោះលោតែបែរទៅចាគ្មានវិញ យើងមុខ
ជានឹងខាតទាំងលាភចាស់ហើយអង្គុយស្តាយក្រោយ ដូចអ្នកស្រុកស្តាយ
ទឹកចាស់ដែលចាក់ចោលទៅដីដែរ។

ឧទាហរណ៏ ៖

នាយសឿនជាបំរើ"លោកសួន"ដោយបានប្រាក់ខែ ៛ ៨០០ ក្នុងមួយខែ។
លុះកន្លងមកពីរឆ្នាំអ្នកបំរើនេះឭសូរថា"លោកសៅ"ជាអ្នកមានចិត្តសប្បុរស
ហ៊ានជួលឈ្នួលក្នុងមួយខែ ៛ ១៥០០ ។ ដំណឹងនេះបានធ្វើឲ្យនាយសឿន
តប់ប្រមល់ ចង់ឈប់បំរើ"លោកសួន" ដើម្បីរកនាយចៅហ្វាយថ្មី ម៉្លោះហើយ
ក៏តាំងតែរាយមាលែងយកចិត្តទុកដាក់ បំពេញកិច្វការរបស់ខ្លួនរហូតទាល់
តែសុំលា" លោកសួន"ឈប់ធ្វើការ ។កាលបើបានចាកចេញពីផ្ទះ"លោក
សួន"ហើយ នាយសឿន ក៏ទៅសុំ"លោកសៅ" ធ្វើការ តែមិនបានសម្រេច
ដូចបំណង ដោយ"លោកសៅ "ទើបនឹងជួលឈ្នួលម្នាក់រួចមកហើយ។នាយ
សឿនត្រូវខកគំនិតដោយវិលទៅរក "លោកសួន " ៗ ក៏លែងទទួល បែរ
ទៅ លោកសៅ ក៏លែងត្រូវការថែមឈ្នួលថ្មីទៀត។

សេចក្តីបញ្ចប់​៖

ក្នុងការសព្វសារពើ ត្រូវតែពិចារណាជាមុនឲ្យបានច្បាស់សិន ពាក្យចាស់
លោកថា " ត្រូវគិតមុន នឹងគូរ"កាលបើដំណឹងអ្វីមួយដែលធ្វើឲ្យយើងរីក
ចិត្តដោយសង្ឃឹមថា នឹងហុចផលដល់យើងនោះកុំអាលជឿដំណឹងនោះ
ភ្លាម ។
មិនថាសង្គមណាទេ ឬ ប្រទេសណាទេ គឺមនុស្សលោកសព្វថ្ងៃនេះតែម្តង
គ្រាន់តែបានជាដំណឹង បន្តិចបន្តួចផ្សប់ផ្សាយប្រគោកប្រកាស់ ប្រាប់អ្នក
ដ៏ទៃ មិនដឹងជាពិតឬក្លែងក្លាយ យើងត្រូវឆ្កើសឆ្កៀលរកស៊ើបសួរឲ្យជាក់
លាក់។ត្រូវគិតគូរឲ្យកើតការសិន សឹមឈានជើងដើរពីកន្លែង កាលបើ
ឃើញថា ការថ្មីបានធ្លាក់មកនៅក្នុងកណ្តាប់ដៃហើយ នោះសឹមលះបង់
ការងារចាស់ជាក្រោយ វិស័យកាលបើមានភ្លៀងធ្លាក់មកហើយ សឹមចាក់
ទឹកចាស់ចោល រួចត្រងយកទឹកថ្លាដែរ ៕

៤៥ ងើយស្កក ឳនដាក់គ្រាប់ "

សេចក្តីផ្តើម ៖
អាកប្បកិរិយា នៃមនុស្សក្នុងសង្គម មានលំនាំប្លែកៗ គ្នាជាហេតុញាំង
បណ្ឌិតនានា ត្រិះរិះចងជា សុភាសិ កោវាទយ៉ាងច្រើន ដើម្បីបើកផ្លូវ
លោកមានដំណើរស្រួល តាមលំអាន ទៅកាន់សេចក្តីសុខ ​សេចក្តីចំរើន
ដូចយ៉ាងពាក្យថា" ងើយស្កក ឳនដាក់គ្រាប់ " ជាដើម។

អត្ថានុរូបរបស់ភាសិត៖

កាលដល់រដូវស្រូវទុំ ដើមស្រូវណានៅតែ"ងើយ" គឺនៅត្រង់ទៅលើច្បាស់
ជាផ្លែវា "ស្កក" ហើយ គឺគ្មានគ្រាប់នឹងគេទេ ពោលគឺគ្មានបានផលអ្វីសោះ
កាលបើដើមស្រូវ "ឳន"គឺទោទន់ទៅដោយទម្ងន់ផ្លែនោះច្បាស់ជា "ដាក់
គ្រាប់" គឺមានគ្រាប់ពេញលេញ ពោលគឺបានផលយ៉ាងសំខាន់។

អត្ថបដិរូបរបស់ភាសិត៖

ជនណាដែលវាយឬកលើកកំពស់ ធ្វើឬកពាក្រអឺតក្រអាង ឬឆ្លើយ តែងតែ
មានសេចក្តីហ្មងឆ្គង ធ្វើឲ្យតែគេទ្រាន់ស្អប់ខ្ពើម ជាហេតុនាំឲ្យខាតផលប្រ
យោជន៏ផ្សេងៗ មិនខុសគ្នាពី ដើមស្រូវដែរ "ងើយ " ហើយតែងតែ"ស្កក"
នោះឡើយផ្ទុយពីនេះ ជនណាដែលចេះឳនលំទោន គឺចេះដាក់ខ្លួនមិន
ប្រកាន់ខ្លួន មិនធ្វើ ឬកពាក្រងឺតក្រទាំ រមែងតែបានសេចក្តីគាប់ប្រសើរ
ព្រោះគេចូលចិត្តអាណិតមេត្តា ម៉្លោះហើយប្រាថ្នាការអ្វីតែងតែបានផល
ប្រយោជន៏ផ្សេងៗ ដូចគ្នានឹងដើមស្រូវដែល "ឳន "វាតែងតែ ដាក់គ្រាប់
នោះដែរ។

ឧទាហរណ៏ ៖

សិស្សនៅវិទ្យាល័យណាដែល អាងតែខ្លួនរៀនចេះដឹងគ្រាន់បើហើយ
តែងតែ វាយឬក លើកកំពស់ ឲ្យឃើញ ធ្លោជានិច្ចថា ឯងគ្រាន់បើ មិនមាន
ញញើតកោតក្រែងគ្រូ ឬអនុរក្ស សិស្សនោះឯងគេតែង ស្អប់ ។ កាលបើ
គេស្អប់ហើយ តែងទទួលផលអាក្រក់ផ្សេងៗ ជាមិនខាន ។
ក្នុងរឿង"បង្គួយនឹងស្តេចវិទេហរាស្រ្ត" យើងក៏ដឹងហើយថា ក្នុងពេល ដែល
បង្គួយ មានអាការកិរិយាឳន លំទោន​គំនាប់គោរពព្រះបរមរាជានោះ
ក៏ត្រូវសាច់ពីនាយពិសេស ទិញអាស្រ័យរាល់ថ្ងៃ ប៉ុន្តែក្រោយមក ដែល
បង្គួយ នេះប្រែ កិរិយាមារយាទធ្វើឬក ក្រអឺតក្រអាងនោះ ក៏ត្រូវទទួលនូវ
ទណ្ឌកម្មដល់សេចក្តីស្លាប់ទៅ ។

ខ្លឹមសាររបស់ភាសិត៖

ភាសិតនេះញុំាងជន ទាំងឡាយឲ្យចេះឳន លំទោន ឲ្យមានសុភាពរាប
សា ឲ្យចេះគួរសមគោរពប្រណិបតន៏ ព្រោះកិរិយាទាំងនេះ ជាធ្លាក់ទាក់
ចិត្តអ្នកដ៏ទៃឲ្យ ស្រឡាញ់រាប់ អានហើយហុចផល ប្រយោជន៏ម្យ៉ាងៗ
ឲ្យមកវិញជាមិនខាន ប៉ុន្តែ ការដែលឳននេះ ក៏ត្រូវ ឳន តាមកាលះទេសះ
ដែរ មិនចេះឳជាដរាបនោះទេ ព្រោះមានជំពូកជនជាតិខ្លះ កាលបើឃើញ
យើង ឳនហួសនោះតែងតែប្រមាថ មើលងាយហើយជាន់ពន្លិចថែមទៀត.

សេចក្តីបញ្ចប់៖

ដូច្នេះយើងត្រូវការចេះប្រើ អាកប្បកិរិយាឲ្យល្មមសមរម្យ តាមពេលវេលា
គឺពេលណាដែលត្រូវ "ងើយ" នោះត្រូវងើយ ម្តងៗ ដែរ .​ពេលណាដែលត្រូវ
ឳន យើងក៏ត្រូវ ឳន ដែរ ដើម្បីជាប្រយោជន៏ដល់យើងដរាបទៅ តែទោះបី
យ៉ាងណាយើងកុំភ្លេច ឲ្យសោះ ឪវាទរបស់​ព្រះ​បាឡាត់ឧត្តម លិខិត​សុង
សីវ ដែលបានបោះពុម្ពផ្សាយក្នុងសៀវភៅ "ភាសិតសង្គ្រោះ" ថា"​កុំចង់
ខ្ពស់ស្មើមេឃ កុំឪនពេកអាប់រាសី ទោះដើរនិយាយស្តី លៃឲ្យល្មមតែគួរសម"

៤៦ ផ្លូវវៀចកុំបោះបង់ ផ្លូវណាត្រង់កុំដើរហោង"

សេចក្កីនេះសំរាប់រំឮកដល់អ្នកជំនួញជួញព្រៃគ្រប់ឋានះនឹងអ្នកធ្វើនយោបាយផ្សេងៗ។
១"ក្នុងការធ្វើជំនួញ កាលបើកាន់សច្ចះពេកក៏គ្មានចំណេញដែរត្រូវឲ្យវៀចខ្លះ ឋវៀចនេះ
មិនមេនបំបាត់ប្រវញ្ជ័ថ្លឹងខ្វះភ្នែកជញ្ជីង ឬជៀសវាងបំបាត់ពន្ធគយឲ្យតែខាងចំណេញស្មើរដើម
ក៏មិនត្រូវប្រាប់គេត្រង់បើទុកជាចំណេញក្នុងមួយឆ្នាំរាប់ហ្មឺនប្រាក់ ក៏កុំនិយាយប្រាប់ពាណិជឋទៀត
ឲ្យត្រង់អស់ពីពោះ ព្រោះកាលបើគេឃើញចំណេញ ច្រើនក្នុងមុខជំនួញណាមួយគេប្រាថ្នារកជំនួញ
នោះដែរនាំឲ្យលាភរបស់យើងថយទៅវិញឬជំពប់អស់រលីងទៅវិញក៏មាន។
២» ក្នុងការធ្វើនយោបាយ តែដើរតាមផ្លូវត្រង់ គេនឹងស្គាល់« ពោះវៀន»យើងគឺស្កាល់ចិត្តគំនិតយើង
ទាំងអស់។
កុំភ្លេចឡើយពាក្យចាស់លោកថា»
``ស្លូតស្លាប់វៀចវេរ មានភ័ព្វអាយុយឺនយូរ

៤៧ សាច់មិនបានស៊ី យកឆ្អឹងព្យួរក"

សេចក្តីផ្តើម ៖
ភាសិត"សាច់មិនបានស៊ី យកឆ្អឹងព្យួរក"នេះជាចំណត់រឿងដោយមានគេ
បានសង្គេតឃើញថា មានមនុស្សខ្លះតែងទទួលនូវទុក្ខទោស ព្រោះតែយក
ខ្លួនទៅធានាអះអាងរ៉ាប់រងក្នុងហេតុការណ៏ដែលបណ្តាលឡើងរវាង
អ្នកដ៏ទៃ។

ន័យរបស់ភាសិត ៖
"សាច់មិនបានស៊ី យកឆ្អឹងព្យួរក "គឺគ្មានបានផលប្រយោជន៏អ្វីសោះត្រឡប់
ជាទទួលទុក្ខទោសមកដល់ខ្លួនវិញ​។
ក=)ពាក្យនេះសំរាប់ស្តីបណ្ទោសជនណា ដែលនិយាយមិនគិតមុខគិតក្រោយ
ពីរឿងអ្វីមួយដែលអ្នកដ៏ទៃ ខំលាក់ទុកបំបិទ មិនឲ្យលេចឮទៅណា (ដូចជា
រឿងមិនគប្បីដែលប្រឌិតកើតឡើងក្នុងគ្រយសារមួយជាដើម)។
ឯការដែលនិយាយពីគេនេះធ្វើឲ្យគេខូចការ ឬ កើតសេចក្តីអៀនខ្មាស់ជា
ហេតុឲ្យគេខឹង ឬ ជេរប្រទេចផ្តាសា ពោលគឺជនអ្នកនិយាយពីគេនេះមិន
បាន "សាច់ស៊ី"សោះចំណេញតែគេស្អប់ គេជេរ នឹងទទួលទុក្ខទោសផ្សេងៗ
ខ=)
ម៉្យាងទៀត ពាក្យនេះគេតែងឭពោលឡើងនៅពេលដែលនរណាមួយបាន
ជួយដោះទុក្ខអ្នកដ៏ទៃ​ដោយប្រថ្នាឲ្តគេបានសុខសាន្ត ក៏ប៉ុន្តែដល់សម្រេច
សម្រួលទៅ អំពើដែលធ្វើនេះវាហុចឯផលអាក្រក់មកឲ្យវិញ គឺទទួលនូវ
ទុក្ខទោសផ្សេងៗ ។
ឧទាហរណ៏ ១៖
ម៉ុកនឹងម៉ៅ កុំពុងវាយតប់គ្នា ម៉ែនជាអ្នកជិតខាងឃើញដូច្នេះ ក៏ស្ទុះទៅជួយឃាត់ឃាំង
រាំងរាកុំឲ្យវាយតប់គ្នាទៅទៀត ។ កាលដែលម៉ែនកំពុងទាញម៉ុក ចេញឆ្ងាយនោះ ម៉ៅ
ឆ្លៀត ឳកាសដាល់ម៉ុកពីរ បីដៃ ឡើងបែកមុខ ។ម៉ុកនឹគខឹង ម៉ែន ចាប់ទាញចេញ ទើប
ម៉ៅ ដាល់ត្រូវ ម៉ែន គ្មានបានផលអ្វីសោះ ចំណេញតែគេជេរនឹង ម៉ុក ជាសត្រូវវិញ ហើយ
ក៏ពោល រអ៊ូថា "សាច់មិនបានស៊ី យកឆ្អឹងព្យួរក "នេះឯង។

គ)ពាណិជសួនបានចូលទៅធានាដង្ខៅ សុខ ឲ្យនៅក្រៅ ឃុំ ពីរឿងជាប់ចោទ អ្វីមួយ
ព្រោះកាលពីរបីឆ្នាំមិននោះ សួននឹងសុខ ធ្លាប់រកស៊ីជាមួយគ្នាហើយសង្កេត ឃើញថា
សុខ ជាមនុស្សត្រឹមត្រូវដែរ ។កាលបើចេញពីបន្ទប់ ឃុំឃាំង ហើយដង្ខៅ សុខ នឹគខ្មាស់
គេ ហើយខ្លាចគេចាប់ដាក់គុគផង ក៏ភៀសខ្លួនចូលព្រៃបាត់ទៅ ។ពាណិជ សួន ធានាក៏
ទួលទោសជួស សុខ បង់ប្រាក់កាសអស់រាប់ម៊ីន ហើយត្រូវប្រពន្ធបន្ទោសថា "នេះហើយ
សាច់មិនបានស៊ី យកឆ្អឹងព្យួរក "

ក្នុងឧទារណ៏ខាងលើទាំងពីរអ្នកដែលជួយគេនេះ គ្មានប្រាថ្នាអ្វីចង់ឲ្យគេបានសុខនោះទេ
តែការដែលប្រាថ្នានោះថា នឹងបានលទ្ធផលល្អ វាត្រឡប់ទៅជាហុច ទុក្ខទោសនោះមកវិញ
ដូច្នេះយើងនឹងបន្ទោសថាអ្នកដែលជួយដោះទុក្ខនោះ គេនោះមិនបានគិតពិចារណាទុកជា
មុន ក៏មិនបានព្រើជួនកាលគិតណាស់ដែរតែភ្លាត់ទៀត។
ម៉្យាងទៀត បើមនុស្សទាំងអស់គ្នាចេះតែ​​ ជៀសវាងខ្លាចគ្នាទៅវិញ ទៅមក នេះនឹងអស់តម្លៃ។
កាលបើនរណាមួយបានយកខ្លួនទៅប្តូរដោយស្មោះ វាត្រឡប់ជាមានទុក្ខទោសវិញនោះ
គប្បីសន្មត់ក្នុងចិត្តថា អាត្មាអញត្រូវតែទទួលទុក្ខទោសដោយញញឹមចុះ ព្រោះបើមិនបាន
ជួយគេក្នុងគ្រា ក្រ នោះក៏មិនស្រឡះចិត្តប៉ុ្មន្មានដែរ។

សេចក្តីបញ្ចប់៖

តែតាមធម្មតា ភាសិតនេះជាឪសថមួយ សំរាប់ដាស់តឿនជនានុជន ឲ្យប្រុងប្រយ័ត្នជាដរាប
ក្នុងការយកខ្លួនទៅលាយឡំនឹងរឿងរ៉ាវរបស់អ្នកដ៏ទៃ នឹងប្រយ៏ត្នកុំឲ្យនិយាយឥតពិចារណា
ពីការទាំងឡាយណាដែលជាការរបស់អ្នកដ៏ទៃ ព្រោះមានច្រើនណាស់ មកហើយ ជនដែល
មិនបាន"សាច់មិនបានស៊ី ទៅបាន ឯ "ឆ្អឹងព្យួរក "

៤៨ កាន់កពស់ខ្ជាប់ ក្រែងក្រឡាប់ខាំ ឯប្រាណ"

ដើម្បីជាថ្នាំដាស់សតិបញ្ញាដល់ជនណាដែលប្រថ្នាចោទប្រកាន់ ចាប់
ថ្នាក់ពីទោសនរណាមួយកុំឲ្យគេរើរួច ពីពាក្យចោទបាននេះជាពាក្យទូន្មាន
ក្នុងច្បាប់ ៖ កាន់កពស់ឲ្យខ្ជាប់ ក្រែងក្រឡាប់ ខាំ ឯប្រាណ"។
កាលបើចាប់ពស់ដែលជាសត្រូវរបស់យើង តោងចាប់ត្រង់ ក ឲ្យខ្ជាប់
គឺឲ្យមាំ ទើបពស់មិនអាចនឹងរើបំរះ បកក្បាលចឹកយើងវិញបាន តែចាប់
ខុសកន្លែង ឬក៏ចាប់ត្រង់ ក ដែរ តែដោយបន្ថើរដៃ មុខជាកញ្ជ្រោលចឹក
វិញ ជាហេតុនាំឲ្យឈឺចាប់ ឬវិនាសជីវិតដោយ ពិស របស់វា ។
កាន់ ក ពស់ "គឺការចៅតចាប់ប្រកាន់ទោសសត្រូវ របស់យើង ឯសត្រូវ
នេះសំដៅយកជនណា ដែលធ្វើឲ្យយើងកើតទុក្ខមិនសុខចិត្តពីរឿង
អ្វីមួយ យើងត្រូវផ្ចាញ់ផ្ចាលទោសវាដោយបែបផ្សេងៗគេថា "កាន់ត្រង់ ក"
ហើយ"កាន់ឲ្យខ្ជាប់"ផង គឺកាលបើយើងប្តឹងចោទប្រកាន់គេហើយ តោង
ចោទយកបទណាដែលយើងបានស្នើរច្បាប់ស្រេចហើយ យល់ច្បាស់ថា
ជាកន្លែងធ្វើឲ្យសត្រូវ" ស្លាប់ក្រឡា" គឺវារកផ្លូវបំរះរើមិនរួចពីកណ្តាប់ដៃ
របស់យើង ហើយកុំភ្លេចឲ្យសោះត្រង់"កាន់ឲ្យខ្ជាប់" គឺខំប្រឹងគិតការរបស់
យើងដោយហ្មត់ចត់ តែធ្វើលេងៗ ក្រែង "ពស់ក្រឡាប់ ខាំ ឯប្រាណ
គឺប្រយ័ត្ន ក្រែងសត្រូវកញ្ជ្រោលរួចពីពាក្យចោទ ហើយក្រឡាប់ជាប្តឹង
យើង ឲ្យមានទុក្ខទោសវិញ ដោយចោទថា យើងក្លាវទោសបង្កាច់ត្រកូល
មួលមារយាទវាឲ្យខ្មាស់គេ។

ឧទាហរណ៏ ៖

១=)ពាណិជ សុខ បានដំណឹងពីនាយអាយថា ចាងហ្វាង "សួន" បាន
ទទួលសំណូកពីនាយ" សៅ" ដោយជួយនាយ"សៅ" ឲ្យរួចពីទោសឳ
គ្រិដ្ឋ ។ដោយ"សុខ"មិនចូលចិត្តប្តឹងនឹង "សៅ" ហើយស្អប់ចាងហ្វាង
ផងនោះ "សុខ"ក៏ចេញមុខប្តឹង តុលាការភ្លាម ។ដល់ តុលាការសួរ
ចម្លើយ "សុខ "ក៏ឆ្លើយថា​"សៅ"ចេញចូលផ្តះលោក ចាងហ្វាង ជាញឹកញាប់ហើយស្រាប់តែឃើញ
"សៅ" គ្មានជាប់ទោសអ្វីសោះ ។តើឲ្យ"សៅ" ជាប់ទោសឧក្រិដ្ឋ ឯណា
បាន បើចាងហ្វាង រក ភស្តុតាង មិនឃើញផង​ ដូច្នេះ ការដែលចោទចាងហវាងទទួល​សំណូកពីនាយ"សៅ" ក៏ត្រូវ
តុលាការ បដិសេធ ចោលយកជាការមិនបានទៅ ។តែម្តងនេះត្រូវ វែន
ចាងហ្វាង នឹង នាយ"សៅ" ប្តឹង យក ពាណិជ"សុខ" វិញព្រោះ "សុខ"
ចង់បង្ខូចគេឲ្យអសោចន៏ឈ្មោះ ។សុខក៏ត្រូវ តុលាការ​ផ្តន្ទាទោសជាទម្ងន់
កើតក្តីឈឺចាប់ដលើចិត្ត ជាហេតុបណ្តាលពី" កាន់ ក ពស់មិនឲ្យខ្ជាប់"
ហើយ"ពស់ ក្រឡាប់ខាំ ឯប្រាណ" វិញនោះឯង។

ឧទាហរណ៏៖

២=)ម៉ុកនឹងម៉ៅ ទាស់ទែង​ខ្វែងគំនិតគ្នាជាច្រើនលើកមកហើយ ក្នុងរាត្រី
ពេញបូណ៌មី ខែចូលឆ្នាំ ម៉ុក ក៏ត្រូវគេ កាប់បែកក្បាល ដោយនឹគក្នុងចិត្តថា
គ្មាននរណាជាសត្រូវក្រៅពី ម៉ៅ ។ម៉ុក ក៏ក្តៅកើតប្តឹងយក "ម៉ៅ"ដាក់គុគ
ម៉ៅ អ្នកល្បីខាង ចិត្តមុតមែន វិស័យដូចបស់ដែលគេខ្លាច ព្រោះមានពិស
ដែរ តែដោយ ម៉ុក រក ភស្តុតាងឲ្យច្បាស់លាស់សិនមិនបាន នោះពាក្យ
បណ្តឹង ក៏អាសារឥតការទៅ ម៉ៅ បានចិត្តប្តឹងយក "ម៉ុក"ឲ្យទទួលទោស
វិញ វិស័យ ដូចពស់ករឡាប់ខាំអ្នកដែលកាន់ ក វាមិនជាប់ដែរ។
ទីបញ្ចប់ ៖
ក្នុងការសព្វសារពើដែលប្រារព្ធធ្វើ ត្រូវតែពិចារណាជាមុនឲ្យដឹង តើអំពើ
ដែលធ្វើទៅនោះនឹងហុចផល ល្អ ឬអាក្រក់ មកឲ្យវិញ ។ កាលបើប្តេជ្ញាថា
ចាប់ធ្វើការនោះហើយ ត្រូវ ប្រុងស្មារតី វៃ វាង ជាដរាប លុះត្រាតែការនោះ
បានសំរេច៕

៤៩  ស្រឡាញ់កុំទៅញឹកៗ រឭកសឹមទៅម្តងៗ"

សេចក្តីអធិប្បាយ៖
ដើម្បីនឹងរក្សាបំណងនៃមិត្តភាព ឲ្យបានរឹងប៊ឹងឋិតថេរចិរកាលអ្នកផង
តែងតែនិយាយថា "ស្រឡាញ់កុំទៅញឹកៗ រឭកសឹមទៅម្តងៗ"
ឯពាក្យក្នុងឃ្លាដំបួង ធ្វើឲ្យយើងងឿងឆ្ងល់ណាស់ ត់ហេតុដូចម្តេចក៏ចាស់
លោកទៅជាប្រដៅថា បើស្រឡាញ់នរណាហើយ កុំទៅញឹកញយពេក
បើស្តាប់តែមួយភ្លេត មិនសង្គេតឲ្យឃើញជ្រៅជ្រះពាក្យលោកដូចជាខុស
ដ្បិតយើងយល់ថា "តែស្រឡាញ់ហើយតោតែទៅញឹក តែមិនទៅឲ្យញឹក
ញាប់គេថាយើងធ្វើព្រងើយកន្តើយមិនសូវគិតគិតទៅរកគេ" ដែលយើង
គិតដូច្នេះនេះខុសសោះ ព្រោះយើងនៅខ្ចីសេចក្តីពេក ចាស់ៗ លោកបាន
ស្គាល់ការសាកពិសោធន៏ជាច្រើនមកហើយលោកឈ្វេងយល់នូវកិច្ចការ
ល្អ អាក្រក់គ្រប់ជំពូក លោកពិនិត្យឃើញថា បើយើងទៅលេងនឹងស្រ
ឡាញ់យើងញឹកៗ ពេកទៅ មិនលែងថ្ងៃណាមួយសំឡាញ់ យើងនឹងធុញ
ទ្រាន់ជិនឆ្អន់នឹងយើង ដោយគេខាតពេលវេលានឹងទទួលយើង ហើយមិន
ឈ្នះនឹងធ្វើបដិសណ្ឋារះ ចំពោះយើងរាល់ថ្ងៃផង ។បើយើងទៅលេងនឹង
គេម្តងនោះគេរៀបទទួលដោយស្មោះហើយសប្បាយរីរាយនឹងយើងផង
បើថ្ងៃស្អែកយើងទៅទៀត គេទទួលយើងមិនដល់ថ្ងៃមុនទេ តែបើព្រឹកទៅ
ល្ងាចទៅរាល់ទេវារាត្រីនោះ គេលែងទាំងដាក់ បៀស្លា បារី ហៅអង្គុយ
កៅអីផងជូនកាលបើគេមិនចង់ជួបនឹងយើង គេពួនក្នុងបន្ទប់ហើយប្រាប់
បាវ ព្រាវគេកុហក់យើងថា ម្ចាស់ផ្ទះទៅណាបាត់ហើយក៏មាន គេលះបង់
សេចក្តីរាប់អានអស់ទៅ ។មានអ្នកខ្លះទៀតមិនត្រឹមតែស្អប់យើងគេថែម
ទាំងពាបជ្រាយ និយាយដើមយើងប្រាប់ញាតិជិតខាងផង។
បើគិតឲ្យល្អិតល្អន់វេងឆ្ងាយជាងនេះ យើងយល់ទៀតថា តែយើងទៅលេង
ផ្ទះសំឡាញ់ ឬផ្ទះអ្នកជិតខាងយើងញឹកៗ ញយៗ ពេកទៅលុះពេលណា
គ្មានរឿងអ្វីនឹងសំណេះសំណាលលេង ក៏តាំងចាប់ផ្តើមពីរឿងនេះរឿង
នោះលេង ខ្លះមែន ខ្លះជាមិនខាន ជូនកាលរឿងនោះ ធ្វើឲ្យគេស្កាល់គំ
និតមារយាទ អាក្រក់របស់យើង រឿងខ្លះធ្វើឲ្យប៉ះពាល់ដល់សិទ្ធអ្នកដ៏ទៃ
បើជូនជាសំដីដែលចេញពីមាត់យើងទៅ វាមិនគប្បីផងនោះនឹងកើតជា
រឿងរ៉ាវវែងឆ្ងាយ​នាំឲ្យតែសៅហ្មងដល់ខ្លួនឥតប្រយោជន៏។
ក្នុងឃ្លាទីពីរ លោកប្រដៅយើងថា បើរឭកសឹមទៅម្តងៗ "ធម្មតាមិត្តសំ
ឡាញ់ក្តី ឬអ្នកជិតខាងយើងក្តី​បើយូរៗយើងទៅលេងទៅជួបនឹងគេម្តង
គេមុខជានឹងមានសេចក្តីត្រេកអរសាទរមាត់ ក រួសរាយហៅរកដាក់
ភេសជះ ស្លា បារី លើកកៅអីមកឲ្យអង្គុយដោយគួរសម សួរសុខទុក្ខពី
នាយអាយ ហើយមានសេចក្តីមេត្រីបដិសណ្ធារះរាប់អានយើងណាស់
ជូនកាលគេឃាត់ឲ្យបាយទឹក ឲ្យនៅលេងនឹងគេបានពីរ ឬបីថ្ងៃផង ដ្បិត
គេរឭកយើង ដោយមិនសូវបានជួបនឹងយើងជាយូរថ្ងៃណាស់មកហើយ។

មានរឿងមួយដំណាលថា ៖

គ្រូបង្រៀនពីរនាក់ជាកល្យាណមិត្តជិតដិតស្និតស្នាលនឹងគ្នាអស់ពីចិត្ត ។
គ្រូទាំងពីឬធ្វើការក្នុងខេត្តផ្សេង ពីគ្នា ហើយតែងមានចិត្តឬឭកគ្នា ជាប្រក្រ
តី ដ្បិតក្នុងមួយឆ្នាំបានជួបគ្នាតែម្តង គឺនៅពេលដែលរាជការប្រជុំគ្រូទៅ
រាជធានី ដើម្បីពិនិត្យកែសេចក្តីដែលសិស្សប្រឡងវិញ្ញាបនប័ត្របឋម
សិក្សា។កាលបើជួបគ្នាម្តងៗ គ្រូទាំងពីរនេះនាក់ រាក់ទាក់រកគ្នាអស់ពីចិត្ត។
លុះកន្លងបានមួយឆ្នាំមក គ្រូទាំងពីរក៏ត្រូវរាជការផ្លាស់ឲ្យទៅធ្វើការ នៅ
រាជធានីតាមសេចក្តីសុំ ឯគ្រូទីមួយមានភរិយាហើយ ចំណែកគ្រូទីពិនៅ
លីវ នៅឡើយគ្រូកំលោះតែងតែទៅលេង ផ្ទះគ្រូដែលមានប្រពន្ធជារាល់
ថ្ងៃ ជូនកាលទៅនៅបាយទឹកដេកលេងពីរ ឬបី ថ្ងៃ ទើបត្រឡប់ ទៅផ្ទះវិញ
ដល់ទៅមកញឹកញាប់ពេកទៅប្រពន្ធលោកគ្រូទីមួយ ក៏ធុញទ្រាន់មិនឈ្នះ
រៀបបាយរៀបទឹក ខ្នើយ មុង កន្ទេលទទួល ហើយក៏មានចិត្តស្អប់រអ៊ូ រទាំ
អុកឲ្យប្តី ជូនកាលធ្វើមុខ កញ្ចប់កញ្ចូវចងចិញ្ចើម ដាក់គ្រូកំលោះ មិនបាន
ប៉ុន្មានខែផង គ្រូដែលមានប្រពន្ធ ដោយមិនឈ្នះទ្រាំទ្រនឹងពាក្យសំដី ដុក
ដាន់ឌឺដងរបស់ ភរិយា ក៏មានចិត្តធុញទ្រាន់ នឹង មិត្ត ហើយបែកចិត្តឈប់
រាប់អានជិតដិតនឹងមិត្តសំឡាញ់ទៅ តាំងពីរនោះមក គ្រូកំលោះ ដោយ
រអៀសខ្លួនពេកក៏លេងទៅមករាប់រកមិត្តចាស់លែងទាំងជាន់ផ្ទះសម្បែង
ទៀតផង ។
ចូរយើងស្តាប់រឿងនេះចុះ តើហេតុដូចម្តេចក៏មិត្តទាំងពីរដែលពីដើមរួម
ចិត្តតែមួយ ឲីឡូវទៅជា សត្រូវនឹងគ្នា? នេះហើយរឿងហេតុផល បណ្តាល
មកពី " ស្រឡាញ់ទៅញឹកៗពេក"

៥០ ប្រាក់ក៏បង់ ថង់ក៏ដាច "

សេចក្តីផ្តើម ៖
គ្រោះថ្នាក់ ទុក្ខទោស សេចក្តីអកុសល ការបង់ខាតទ្រព្យសម្បត្តិ
សុទ្ធតែជារឿងហេតុមិនទៀង វារមែងធ្វើឲ្យ មនុស្សលោកធ្លាក់ចុះ
អាប់ឳន ក្នុងសេចក្តីអន្តរាជាអនេកកប្បការ។ ជូនកាលបុគ្គលតែ
មួយរូបអាចខាតបង់ទ្រព្យធនផ្ទូនៗ គ្នាជាហេតុធ្វើឲ្យបុគ្គលនោះ
ពោរពេញទៅដោយខ្នាញ់ថា ៖ ប្រាក់ក៏បង់ ថង់ក៏ដាច" នេះឯង ។

អត្ថរសនៃសុភាសិត៖

ភាសិតនេះមានន័យពីរយ៉ាងគឺ

១=)ប្រាក់ក៏បង់ ថង់ក៏ដាច គឺទ្រព្យសម្បត្តិធនធានក៏បាតបង់វិនាស
អន្តរាយ កេរ៌ិ្ត ឈ្មោះក៏ស្រពោនអាប់ឳនសូន្យទាំងជីវិត្តក៏មាន។
២=)ប្រាក់ក៏បង់ ថង់ក៏ដាច គឺ ប្រាក់ក៏ខាតបង់អសាឥតការ ទ្រព្យ
សម្បត្តិដទៃក៏វិនាស អន្តរាយថែមទៅទៀត។

ឧទាហរណ៏បញ្ជាក់
១=)ជនណាដែលចោទប្រកាន់ទោសកំហុសនរណាមួយ ហើយដល់ទី
បំផុតត្រូវចាញ់ក្តីគេទៅវិញ ដោយហេតុគូរក្តី ម្ខាងប្រសប់ប្រើមធ្យាបាយ
ជាង នោះនឹងឃើញប្រាកដថា" ប្រាក់ក៏បង"ព្រោះក្នុងក្តីក្តាំទាំងឡាយ
ក៏ត្រូវអស់សោហ៊ុយចាយវាយជាច្រើន មានប្រាក់បង់ប្រជាប់ក្តីជាដើម
ព្រមទាំងខាតពេលធ្វើការរកស៊ីផង។ កាលបើក្តីចាញ់ហើយ ក៏កើតនូវ
សេចក្តីខ្មាស់អៀន អាប់កេរ៌ិ្ត ឈ្មោះទៀតស្របគ្នានឹងពាក្យថា "ថង់ក៏ដាច"
នោះឯង។
២=អ្នកណាដែលទិញរបស់អ្វីមួយ ដែលជារបស់ ចោរ លួចយកមកលក់
ឲ្យយ៉ាងថោក នោះកាលបើថ្ងៃក្រោយមកម្ចាស់ទ្រព្យគេស្គាល់ច្បាស់ជា
របស់គេនោះ នឹងត្រូវចាប់ថ្នាក់ប្តឹងផ្តល់យកទ្រព្យគេទៅវិញតាមផ្លូវច្បាប់
ជាហេតុនាំឲ្យអ្នកដែលទទួលទិញ" បង់ប្រាក់" ឥតប្រយោជន៏ដោយចំ
ណាយទិញរបស់នោះ ព្រមទាំងខាតបង់ក្នុងការក្តីក្តាំ ហើយថែមទាំងខូច
កេរ៌្តិឈ្មោះដោយគេចោទថា ខ្លួនសមនឹងចោរជួយលាក់បំបាំងអំពើទុច្ចរិត
ក៏មាន។
៣=)មាតាបិតាខ្លះ ខ្នះខ្នែង ដណ្តឹងធីតា ជាគូភរិយាឲ្យបុត្ររបស់ខ្លួន កូន
កម្លោះនោះមិនពេញចិត្តនឹងចង់រៀបការអាពាហ៏ពិពាហ៏សោះ ព្រោះមាន
ទាក់ទងពីរឿងអ្វីផ្សេងៗ ទោះបើប្រកែកយ៉ាងណាក៏ដោយ ក៏ឪពុកម្តាយ
ចេះតែបង្ខំឲ្តរៀបការ។លំដាប់តមកក៏ឃើញគូស្វាមីភរិយាថ្មីមិនសុខសាន្ត
នឹងគ្នា មានរឿងហេតុដល់ទៅលែងលះគ្នាទៀត ជាហេតុធ្វើឲ្យឃើញថា
"ប្រាក់ក៏បង់" ចោលម្សៀតក្នុងកិច្ចរៀបមង្គលការ ព្រមទាំងកេរ៌ិ្តឈ្មោះក៏
អាប់ឳនបង្កើតនូវសេចក្តីខ្មាសអាមាសមុខ ថែមទាំងមានញាតិមិនត្តគេ
បន្ទោសដល់គ្រួសារទាំងមូលផង។

ឧទាហរណ៏ ក្នុងន័យទី២៖
១=)ឈ្មួញម្នាក់ចំណាយប្រាក់ទិញជ័រទឹកជាច្រើនបំរុងនឹងយកទៅលក់ឯ
ភ្នំពេញ ដោយសារតែធ្វេសប្រហែសពេក ចៃដន្យធ្វើឲ្យឆេះរោងដាក់ជ័រ
នាំឲ្យឆេះទាំងផ្ទះរបស់ខ្លួនផងហើយ ក៏ពោលប្រាប់គេឯងថា ប្រាក់ក៏បង់
ថង់ក៏ដាច "យ៉ាងនេះឯង។
២=)ពាណិជម្នាក់ បានចំណាយប្រាក់ទិញរថយន្តឈ្នួលកញ្ចាស់មួយរត់
ផ្លូវសៀមរាប កំពង់ធំ ។តាំងពីចាប់ទិញមក ឡានចេះតែខូចដើរមិនសូវ
ទៀងពេលវេលា ជាហេតុធ្វើឲ្យអ្នកដំណលើធុញទ្រាន់នឹងជិះរថយន្តនេះ
ម្ចាស់ឡានក៏ខាតបង់ជាច្រើនក្នុងការស៊ែមសម ម៉ាស៊ីចាស់ ព្រមទាំងមិន
សូវមានអ្នកជិះទៀតផង "ប្រាក់បង់" ប៉ុណ្ណេះហើយមានថែមទាំងអន្តរាយ
ទាំងរថយន្តទៀត ព្រោះកន្លងមកមួយខែ តៃកុង ប្រហែសបើកទៅបុក
ស្ពានក្រឡាប់ ក្រឡាបឡាន ធ្លាក់ក្នុងស្នាមភ្លោះ ជាគ្រោះថ្នាក់យ៉ាងធ្ងន់
ដល់ម្ចាស់ឡាន ដែលជិះក្នុងនោះផង នេះឃើញថាអស់ប្រាក់នឹងទិញ
ឡានហើយអន្តរាយទាំងឡានទៅទៀត ថែមទាំងមានគ្រោះថ្នាក់អស់ប្រាក់
កាសនឹងថែមជម្ងឺខ្លួនឯងទៀតផង ស្របនឹងគ្នាពាក្យថា៖ប្រាក់ក៏បង់
ថង់ក៏ដាច"នេះឯង។

សេចក្តីបញ្ចប់
តាមហេតុទាំងអម្បាលម៉ានដែលបានសាធកះមកហើយនេះ គប្បីជនប្រុស
ស្រីខ្លាចជាទីបំផុត នូវទុក្ខទោស ដែលផ្ទួនៗគ្នាយ៉ាងនេះ។សេចក្តីប្រុងប្រយត្ន័
នឹងពិចារណាមុនប្រកបកិច្ចការអ្វីអាចធ្វើឲ្យមនុស្សលោកចៀសវាងនូវ ទុក្ខ
ទោសខ្លះបាន៕

៥១ ត្រីក្នុងមួយត្រក តែស្អុយមួយ វាស្អុយទាំងអស់"
ដើម្បីជាសេចក្តីទូន្មានដល់សមាជិកក្នុងគ្រួសារ ក្នុងសង្គមទាំងមូល
ឲ្យប្រព្រឹត្តិត្រឹមត្រូវល្អ នោះចាស់បុរាណបានប្រឌិតនូវពាក្យមួយបទ
ថា "ត្រីក្នុងមួយត្រក តែស្អុយមួយវាស្អុយទាំងអស់"។
សង្គមតូចធំគ្រប់ប្រភេទ នឹងមានកិត្តិនាមឧត្តុងឧត្តម ឬអាប់យសថោក
ទាប​គឺអាស្រ័យឥរិយាបទនៃសមាជិកក្នុងសង្គមនោះ។សមាជិកតែម្នាក់
សោះ កាលបើបានប្រព្រឹត្តអំពើដ៏លាមកណាមួយហើយ រមែងធ្វើឲ្យសៅ
ហ្មងដល់នាមនៃសង្គមទាំងមូលបានមិនខុសពីត្រីស្អុយតែមួយសោះ​ធ្វើ
គេសារុបសេចក្តីថា ត្រីក្នុងមួយត្រកស្អុយទាំងអស់ដែរ។
សមាជិកម្នាក់ដែលធ្វើឲ្យខូចឈ្មោះសម្លេងនៃសង្គមទាំងមូលយ៉ាងនេះ
មានការប្រៀបធៀបទៅនឹងសាកសពអសុភតែមួយអាចធ្វើឲ្យសាយក្លិន
អាសោចន៏ពេញសួនច្បាសឧទ្យានបាន។
ដោយអាស្រ័យហេតុនេះ គប្បីសមាជិកម្នាក់ៗ ប្រុងសតិរៀងៗខ្លួនជៀស
វាងអំពើពុតអាក្រក់ ទាំងឡាយដែលមិនមានពិសពាល អាចធ្វើឲ្យក្រុម
ក្នុងសង្គមទាំងមូលអាខូចកិត្តិយសបាន។
បុត្រធីតាក្នុងគ្រួសារ គប្បីកាន់កិរិយាមារយាទឲ្យវិសេស ពលរដ្ឋគ្រប់ឋានះ
ត្រូវដឹងឲ្យប្រាកដថា នគរទាំងមូលនឹងមានកិត្តិស័ព្ទល្អ ក៏អាស្រ័យតែពល
រដ្ឋមានសមត្ថភាពនឹងគុណសម្បត្តិដ៏បរិបូរណ៏ដែរ។
ឧទាហរណ៏៖
ឧបមាដូចជា មានជនចាតិខ្មែរម្នាក់ ត្រូវចេញបំពេញបេសកកម្មផ្សេងៗ
នៅប្រទេសក្រៅ កាលបើជនចាតិខ្មែរនេះប្រព្រឹត្តអំពើមិនត្រឹមត្រូវមាន
ផឹកស៊ីស្រវឹងឡែឡពេញផ្លូវថ្នល់ ឬក៏ចាប់កូនក្រមុំគេ ដោយកម្លាំងពាល
ឬនិយាយតែផ្តេសផ្តាសឥតគិតមុខក្រោយនោះ ជនជាតិខ្មែរទាំងស្រុក
ទាំងប្រទេស ក៏ត្រូវគេលួចត្មិះដៀលជាជនជាតិមិនថ្លៃថ្នូរបាន។
នារីណាមួយ ដែលមានឬកពារមិនសមរម្យតាមកន្លងប្រពៃណីនៃត្រកូល
ខ្មែរ នឹងធ្វើឲ្យគ្រួសាររបស់ខ្លួនអាមាស់មុខជា អង្វែងអស់មួយពូជ
សិស្សណា ទាហានណា ភ្នាក់ងារណា ឬបុព្វជិតណា មួយប្រព្រឹត្ត អំពើ
ដ៏លាមក នឹងត្រូវ ដៅថា ជាពួកសាលានេះ កងទាហាននេះ ក្រុមក្រសួង
ឯណោះ វត្តឯណេះទៀត សុទ្ធតែពួក ខិលខូច ព្រហើនកោងកាចទាំងអស់។
ហេតុដូច្នេះ ដើម្បីជាសិរីកិត្តិយសដើម្បីសេចក្តី ចំរើនដល់សង្គម ដល់ក្រុម
គ្រួសារ ដល់ជាតិសាសនា ទាំងមូលត្រូវកាន់គំនិតមារយាទឲ្យប្រសើរជា
អង្វែងទៅ៕

៥"ឋានសួគ៌ នឹង សុភមង្គល``

៣១ ស្លឹកឈើឥតកម្រើក បើ កម្រើកដ្បិតខ្យល់បក់ ទឹកថ្លាល្គឹកបើល្អក់ ដ្បិតរលកខ្លាំងសោះសា»

រឿងរ៉ាវតូចធំគ្រប់ជំពូក ដែលកើតឡើងបានសុទ្ធតែមានបុព្វហេតុ គឺហេតុដើមហេតុដំបូងវិស័យ
ដូចដំបៅគ្រប់បែបដែលកើតឡើងក៏មានស្នាមរបួសមុខ ឬមានមេរោគទៅអាស្រ័យ នឹងសាច់នឹង
ស្បែកជាមុនដែរ ដូចយ៉ាងក្នុងច្បាប់ពាក្យចាស់លោកថា=
ស្លឹកឈើដែលកក្រើកក៏មកពីមានខ្យល់បក់ ឋទឹកដែលល្អក់ក៏មកពីមានរលកខ្លាំងដែរ
ស៊ីគ្នានឹងភាសិតបារាំងមួយថា «មិនដែលមានផ្សែង ដោយគ្មានភ្លើង»នោះទេ។
ឧទាហរណ៏១
មនុស្សដែលមានទឹកមុខក្រៀមក្រំ ក៏មកពីមានទុក្ខក្នុងខ្លួន។
២»មនុស្សដែលសម្លាប់ខ្លួនឋង ក៏មកពីមានរឿងអ្វីមួយយ៉ាង ដែលបុព្វហេតុធ្វើឲ្យអ្នករងគ្រោះ
កើតទុក្ខមិនសុខចិត្តនឹងរស់នៅ។
៣»រឿងក្កីក្តាប្តឹងផ្តល់គ្នា ក៏កើតឡើងដោយគូវិវាទ មានទាស់គ្នាពីរហេតុអ្វីមួយ។

នៅមានត

៣២ ផ្លូវវៀចកុំបោះបង់ ផ្លូវណាត្រង់កុំដើរហោង

សេចក្តីនេះសំរាប់រំឭកដល់ពួកជំនួញជួញប្រែគ្រប់ឋានះនឹងអ្នកធ្វើនយោបាយ
ផ្សេងៗ ។

១"ក្នុងការធ្វើជំនួញ

កាលបើកាន់សច្ចះពេកនឹងគ្មានចំណេញដែរត្រូវឲ្យវៀចខ្លះ
ឯវៀចនេះមិនមែនបំបាត់ប្រវញ្ច័ថ្លឹងខ្វះភ្នែកជញ្ជីញ ឬចៀសវាងបំបាត់ពន្ធគយឲ្យ
តែខាងចំណេញច្រើននោះទេ ។វៀចនេះគឺកុំនិយាយត្រង់ពេក បើចំណេញស្មើរដើម
ក៏មិនត្រូវប្រាប់គេត្រង់បើទុកជាចំណេញ ក្នុងមួយឆ្នាំរាប់ហ្មីនប្រាក់ ក៏កុំនិយាយប្រាប់
ពាណិជឯទៀត ឲ្យត្តង់អស់ពីពោះ ព្រោះកាលបើគេឃើញចំណេញច្រើនក្នុងមុខ
ជំនួញណាមួយ គេប្រាថ្នារកជំនួញនោះដែរ នាំឲ្យលាភរបស់យើងថយទៅវិញ ឬកំពប់
អស់រលីងទៅវិញក៏មាន ។

២"ក្នុងការធ្វើនយោបាយ

តែបើដើរតាមផ្លូវត្រង់ គេនឹងស្គាល់ "ពោះវៀន" យើង គឺស្គាល់
ចិត្តគំនិតយើងទាំងអស់ ។ កុំភ្លេចឡើយ ពាក្យចាស់លោកថា​ "ស្លូតស្លាប់ វៀចវេរ មាន
ភ៏ព្វអាយុយ៊ីនយូរ " ស្លូតនេះស្លូតត្រង់ ៕

៣៣ យល់តូចកុំអាលខំ ទោះយល់ធំកុំអាលស្រាយ"


យល់តូចកុំអាលខំ ៖
បើយល់ឃើញថា រឿងរ៉ាវនេះវាតូចទេ កុំអាលខំគឺកុំប្រញាប់បង្ខំនឹងនិយាយឬផ្ចាញ់
ផ្ចាលរឿងនោះភ្លាមៗ ត្រូវខំអត់ធ្មត់សង្កេតមើលដំណើររឿងនោះទៅទៀត តើវាសាប
សូន្យទៅវិញឬរឹតតែរីកធំឡើងទៀត ៕

ទោះយល់ធំកុំអាលស្រាយ ៖

ទោះបើយល់ឃើញថារឿងរ៉ាវនោះវាធំហើយ ក៏កុំអាលស្រាយគឺកុំប្រញាប់និយាយ
ពីរឿងនោះ ឲ្យវាបែកសាយឲ្យគេដឹង ឬកុំប្រញាប់ទៅសំរាយរឿងរ៉ាវនោះប្រាប់តុលាការ
ពោលគឺកុំអាលប្តឹងផ្លល់ ព្រោះក្នុងច្បាប់គេរ៌ី្តកាលនេះ លោកទូន្មានតទៅទៀត ថា "គិតក្តី
កុំគិតងាយ មើលពិនិត្យពិនិច្ច័យ " ។

ខ្លឹមសាររបស់ភាសិត ៖

ក្នុងរឿងរ៉ាវអ្វីក៏ដោយ (ក្នុងគ្រួសារ ឬក្រៅ គ្រួសារ ) ទោះតូចក្តី ធំក្តី កុំប្រញាប់ស្រាយ កុំ
ប្រញាប់ផ្ចាញ់ផ្ចាលភ្លាមៗត្រូវខំអត់សង្កត់ចិត្ត កុំចង់ជួញក្តី ព្រោះកាលបើកើតក្តីនឹងគ្នា
ហើយនោះទោះបើឈ្នះគេ ក៏គង់តែរិចរិលគឺលោះទ្រព្យធនជាមិនខាន ។
បើក្នុងគ្រួសារវិញ ការដែលខំអត់ធ្មត់សង្កត់ចិត្ត យកធម៌ខន្តីដាក់ខ្លួន នាំឲ្យសេចក្តីសុខប្រាកដ។

សំគាល់

លោកមិនមែនទូន្មានថា បើឃើញរឿងនោះវាធំហើយៗមិនឲ្យស្រាយសោះនោះទេ បើត្រូវស្រាយ
ក៏ស្រាយដែរ តែកុំប្រញាប់ពេក​ត្រូវគិតមើលឲ្យជ្រៅជ្រះ តើរឿងនោះនឹងហុចលទ្ធផលយ៉ាង
ណា ត្រូវពិនិត្យដំណើររបស់រឿងឲ្យជាក់លាក់ សឹមនិយាយបានការតែម្តង ៕

៣៤ ធ្វើអ្វីធ្វើឲ្យហើយ កុំទុកឡើយបង្កើតកេរ៌្ត "

 លោកទូន្មានថា ការអ្វីក៏ដោយមិនថាតិចឬច្រើន ស្រួលឬពិបាកត្រូវតែខំធ្វើឲ្យហើយស្រេច
កុំមើលងាយថាការបន្តិចធ្វើតែមួយដង្ហើមក៏រួចស្រេចចាំស្អែកសឹមធ្វើក៏បាននោះ។ចុះបើ
គាប់ជួនស្អែកឡើងមានការអ្វីផ្សេងៗមកផ្ទួនថែមទៀត រក៏មានជម្ងឺអ្វីមកបៀតបៀន នោះ
ការបន្តិចនេះក៏ច្បាស់ជាមិនបានធ្វើរួចឡើយ។

លោកប្រដៅថា ការអ្វីក៏ដោយកុំទុកទៅថ្ងៃក្រោយឲ្យសោះព្រោះនាំ "បង្កើតកេរ៌្ត "ពោលគឺនាំ
បង្កើតការទម្លាប់អាក្រក់​គឺការទម្លាប់អាក្រក់នេះហើយ ដែលនាំខ្លួនទទួលកំហុសផ្សេងៗ
ដោយត្រូវគេស្តីបន្ទោសត្មះតិះដៀលថាជាមនុស្សខ្ជិល ជាមនុស្សពាយមាយធ្វើការមិនទៀង
ទាត់ជាហេតុនាំឲ្យកេរ៌្តឈ្មោះរបស់ខ្លួនសៅហ្មងដរាបទៅ។

សំគាល់ ៖

មានការខ្លះ គេមិនអាចនឹងបង្ហើយបានក្នុងមួយម៉ោងឬមួយថ្ងៃដូចយ៉ាង អ្នកធ្វើ តុ
ទូ ឬឆ្លាក់ក្បាច់រចនាផ្សេងៗតែទោះបីការនោះត្រូវធ្វើក្នុងរយះពេលដ៏យូរយ៉ាងណា ក៏ត្រូវប្រ
ញាប់ចាប់ធ្វើតាំងពីរដើមទីឲ្យទៀងទាត់ពេលវេលា លុះត្រាតែហើយការមួយមុខសឹមចាប់
ការមួយទៀត កុំចាប់នេះស្រវានោះមិនឆ្ពោះត្រង់ណា​ នាំឲ្យការដែលបានចាប់ធ្វើមកហើយ
អាក់ខានមិនបានទាន់ពេលវេលាទៅវិញនោះ។

ឧទាហរណ៏​

ក្នុងពេលប្រាំពីរថ្ងៃ សាស្រ្តាចារ្យបានដាក់ចំណោទមួយឲ្យកូនសិស្សធ្វើ ហើយត្រូវប្រមូលមកដល់
ថ្ងៃចូលរៀនវិញ មានសិស្សខ្លះគិតតែសប្បាយដោយអាងថា ចំណោទតែមួយនឹងធ្វើតែមួយភ្លែត
រួចស្រាចថ្ងៃនេះមិនបានធ្វើចាំថ្ងៃ ដល់ស្អែកឡើងមានគេមកបបួលដើរលេងក៏ទៅនឹងគេមួយថ្ងៃ
ផុតទៅថាមួយថ្ងៃទៀត។ឥីឡូវព្រឹកនេះចូលរៀនហើយ សិស្សនេះចាប់តាំងធ្វើចំណោទយប់នេះ
ឯងទទួលវាឈឺក្បាលឋ្លាំងដេកយកកម្លាំងលក់លង់ទាល់ភ្លឺស្រាង ពេលក៏ខ្លី ចំនោទក៏ធ្វើមិនហើយ
ដល់បេលសាស្ត្រាចារ្យត្រូវការសួររកនោះកុះហុសក៏ធ្លាក់ទៅលើសិស្សពេញទី គ្រូដាកើទណ្ឌកម្ម
ឥតញញើត នេះហើយជាផលអាក្រក់ដែលកើតឡើងពីការធ្វេសប្រហែស ធ្វើអ្វីមិនគិតធ្វើឲ្យ
ហើយ ចេះតែទុកថ្ងៃនេះថ្ងៃនោះទាល់តែសាស្រ្តាចារ្យសំកាល់ថាជាសិស្សរាយមាយ ខ្ជិលច្រអូស
ហើយនាំឲ្យខូចកេរ៌្តឈ្មោះរបស់ខ្លួនឯង។

៣៥

"អ្នកមួយចែចូវ រអែរអូវ វៀចវេរឬស្យា បញ្ចើចបញ្ចើ ពាក្យពើមាយា ដូចកលផ្លែល្វា ល្អល្អះតែក្រៅ ៖

 
សេចក្តីដែលបានសាធកះមកហើយនេះ
ឃើញថាត្រូវមានហើយ ប៉ុន្តែ

យើងនឹងថា មនុស្សណាដែលល្អតែមាត់ក្រៅហើយចិត្ត

សុទ្ធតែខ្លៅអា

ក្រក់វៀចវេរឬស្យា ទាំងអស់នោះគឺមិនមែនដែរត្បិតមានខ្លះ សំដីល្អហើយ

ចិត្តក៏ល្អ ដូចផ្លែឈើខ្លះល្អខាងក្រៅ ហើយទាំងមានឳជារសផ្អែមឆ្ងាញ់ពី

សាផង។

ប៉ុន្តែយើងប្រទះឃើញថាក្នុងនាលោកនេះ កម្រមានមនុស្សដែលមានសំ់ដីល្អ

ហើយមានចិត្តល្អនោះណាស់ ច្រើនមានតែមនុស្សសំដីផ្អែមចេះបញ្ចើច

បញ្ចើ ហើយមានចិត្តអាក្រក់ ច្រើនមានជាងវោហារផ្អែមពីរោះមករកយើង

ដើម្បីឲ្យយើងទុកចិត្ត អស់ពីពោះថាវាល្អ គឺមនុស្សជំពូកនេះ កុំសូវទុកចិត្តវា

កុំយកធ្វើជាគ្នាថ្ងៃក្រោយមិនយូរមិនឆាប់វានឹង " ត្បកក្បាល" យើងវិញជាមិន

ខាន។ដូចយើងដឹងស្រាប់មកហើយក្នុងរឿងល្បើក " ក្អែកនឹងកញ្រ្ជោង "

របស់កវីបណ្ឌិត"ឡាយហ្វុង" ដែលបានលើកទុកមកជិតដប់ទសវត្ស៏មកហើយ

ចុះកញ្រ្ជោងវាធ្វើយ៉ាងដូចម្តេចដើម្បីនឹងបាននំពីក្អែក ឬ បានមាន់ ជាអាហារវា?

ចូរយើងកុំឆ្អល់ឲ្យសោះពាក្យបញ្ចើចបញ្ចើដោយប្រើសំដីផ្អែមត្រជាក់នេះហើយ

ជានុយបបោសអង្អែលចិត្តឲ្យក្អែកគិតថាពិតជាត្រង់ ក៏ហាមាត់និយាយឡើង

ធ្លាក់ឯនំជាចំណីនៃកញ្រ្ជោងវិញទៅ ។ឯមាន់វិញស្លាប់ខ្លួនព្រោះ ឮ កញ្រ្ជោង

និយាយ បញ្ជោរដោយពាក្យផ្អែមពីរោះគួរទុកចិត្តពន់ពេកណាស់។

ក្នុងរឿងមួយទៀតរបស់ លោកម៉ូលីយារ៌ មាននិទានថា នាម៊ីនម្នាក់ឈ្មោះ

ដួរង់ ចង់ទៅបោកប្រាក់អ្នកមានទ្រព្យសម្បត្តិម្នាក់ឈ្មោះ ហ្សូដាំ​។
លោកដូរង់ស្អប់ លោកហ្សូដាំពេក ប៉ុន្តែដោយលោកខ្វះប្រាក់ចាយ លោក

ក៏ធ្វើជារាប់អាន ហ្សូដាំទៅ លោកនិយាយប្រាប់ ហ្សូដាំថា គ្មានសំឡាញ់

នរណាជាងហ្សូដាំទេលោកកុហក់ថា លោកបានទៅនិយាយនៅក្នុងចំណោម

សរពីហ្សូដាំជាច្រើនដង លោកថា​
នឹងរកមនុស្សណាឲ្យវិសេសជាងហ្សួដាំក៏គ្មាន ឯពាក្យឯពាក្យលោកទាំង

ប៉ន្មានសុទ្ធតែពាក្យបញ្ជោរបោកប្រាស់ទេ ប៉ន្តែពីរោះផ្អែមហាក់ដូចជារឿង

នោះពិតប្រាកដមែន គួរឲ្យហ្សូដាំត្រចៀកស្រាល ទុកចិត្តគេ។

ចូលយើងពិចារណាមើលចុះ ក្នុងរឿងទាំងនេះ សត្វកញ្ជ្រោងនឹងលោក សូដង់

មានសំដីផ្អែមពីរោះតែមាត់ក្រៅ ឯចិត្តវិញសឹងអាក្រក់វៀចវេរចង់បំផ្លាញគេ

ឲ្យវិនាសសោះ វិស័យដូចផ្លែល្វាដែលល្អ ភ្លឺផ្លេត តែសំបក ហើយខាងក្នុងសុទ្ធ

តែរមង់ដែរ។

យើងមិនត្រូវទុកចិត្តមនុស្សណា ដែលយើងមិនទាន់ស្គាល់ឲ្យច្បាស់លាស់

ឡើយ ដ្បិតមនស្សមានច្រើនសណ្ឋានណាស់ខ្លះ "ចិត្តជាទេវទត្ត មាត់ដូចទេវតា "

ខ្លះទៀតអាក្រក់តែមាត់ តែចិត្តដូចទេវតា "ហេតុនេះហើយបានជាក្នុងច្បាប់

កូនចៅដដែលនេះ លោកបន្ថែមទៀតថា " រីសោតខ្នុរណាំង សម្បកស្កក

ស្គាំង បន្លាច្រូងនៅ ឯក្នុងសឹងក្លែប ក្រអែបផ្អែមទីៅ ទាសល់ក្នុងឥតសៅ

រសសឹងពិសា"៕

៣៦ គេខុសកុំអាលអរ គេសាទរកុំអាលអួត

គេខុសកុំអាលអរ៖
កាលបើឃើញគេប្រព្រឹត្តអ្វីខុស កុំអាលអរព្រោះក្រែងថ្ងៃណាមួយ
កុំហុសនឹងធ្លាក់មកលើខ្លួនវិញ ។ កាលបើឃើញគេខុសគប្បីយកកុំ
នោះមក ពិចារណត្រិះរិះរកហេតុផលឲ្យឃើញ ដើម្បីជាគតិនាំយើង
ឲ្យជៀសវាងបាននូវកំហុសនោះ ឬ ពុំនោះសោត គប្បីដាស់តឿន
ពន្យល់អ្នកប្រព្រឹត្តខុសឲ្យកែប្រែគំនិតមារយាទចេញ ដើម្បីសេចក្តីចំ
រើនដល់មនុស្សជាតិ។

គេសាទរកុំអាលអួត៖
កាលបើឃើញគេសាទរ គឺត្រេកអររួសរាយរាក់ទាក់មករកយើងនោះ
កុំអាលអួតសរសើរគេភ្លាម ព្រោះមានមនុស្សខ្លះ សំដីល្អរាក់ទាក់មែន
តែចិត្តគ្មានស្មោះសល្អស្អាតទេ ជួនកាលគេប្រើវាចាកិរិយារាក់ទាក់
ដើម្បីជាធ្នាក់ទាក់យកផលប្រយោជន៏របស់គេក្នុងការផ្សេងៗ។
ដែលនឹងអួតសរសើរថាល្អបាន ល្អឹកណាតែពិនិត្យសង្កេតក្នុងពេលដ៏
យូរ។ កាលបើសង្កេតច្រើនដងច្រើនគ្រា ថាគេត្រេកអររាក់ទាក់ដោយ
ស្មោះចំពោះនោះ គប្បីអួតសរសើរថាល្អចុះ ៕

៣៧ ណ្តើកនៅជើង បាច់អីក្តក់ឆ្កែ

មានជនខ្លះព្យាយាមណាស់ ក្នុងការស្វែងរកលាភ តែមិនសូវមានបញ្ញា
ស្មារតីវាងវៃ ដើម្បីក្រសោបយកលាភដែលជួបប្រទះនោះឲ្យបានមក
ឬជួនកាលទទួលលាភហើយតែមិនបានពេញបរិបូណ៌ ជាហេតុមួយធ្វើ
ឲ្យអ្នកប្រាជ្ញនឹគឃើញលើកជាបញ្ហាទុកទូន្មានថា ៖ អណ្តើកនៅជើង "
បាច់អីក្តក់ឆ្កែ "
អណ្តើជាទីស្វះស្វែងរបស់ព្រាន កាលបើឃើញអណ្តើក "នៅជើង" គឺនៅ
បង្កើយជិតនឹងខ្លួនហើយចាំបាច់អីហៅឆ្កែមកជួយអ្វីទៀត គប្បីចាប់ដាក់
ជាលភ្លាមទៅ។ បើរង្វល់តែងាក"ក្តក់ឆ្កែ" គឺហោះឆ្កែឲ្យជួយស្ទាក់ ប្រយត្ន័
ក្រែងអណ្កតើរត់ទៅបាត់ ឬ បើក្តក់ហោះឆ្កែមក ក៏មិនជាមានប្រយោជន៏អ្វី
ព្រោះជាការល្មមធ្វើបានតែឯងហើយ ។
ឧប្បមាថា៖បើឆ្កែនោះជាមនុស្សវិញ កាលបើបានអណ្តើកមក យើងនាំពិ
បាក់ទើសទាល់បែកចំណែកជាសាគុណទៅគេទៀត។
អណ្តើកនេះ គឺជាលាភផ្សេងៗ ដែលយើងស្វះស្វែងរក ចុះបើប្រទះពើបពះ
នឹងលាភ ដែលល្មមនឹងខ្លួនទទួលយកផលបានខ្លួនឯងហើយ ចាំបាច់អីទៅ
ក្តក់ហោះគេឯងឲ្យជួយទៀត ត្រូវចាប់យកភ្លាមទៅព្រោះជាលាភ "នៅជើង"
សោះ។បើរង្វល់តែងាកហៅគេឯងប្រយត្ន័ក្រែងលាភវារលាយបាត់ទៅវិញ
ឬមួយបើហៅគេឯងមកនោះកាលបើបានលាភហើយតោងតែបែងចែកជា
ចំណែកទៅគេទៀតជាកំរៃ ជាសគុណដល់គេទទួលលាភតិចជាង ច្បាស់ជា
សល់មកយើងដោយស្តួចស្តើង។
ការធ្វើជំនួញគឺជាការស្វែងរកលាភ បីដូចព្រានស្វែងរកលាភអណ្តើកដែរ។
ចុះបើឃើញចំណេញលើគោក ដូចអណ្តើកនៅនឹងជើងហើយ ល្មមនឹងធ្វើ
ខ្លួនឯងកើតចាំបាច់ក្តក់ហៅនរណាទៀត ម្តេចមិនចង្គ្រុបយកលាភទៅ។
បុរានភាសិតនេះមិនមែនបង្កាប់ជនទាំងឡាយ ឲ្យប្រព្រឹត្តបទអត្តទត្ថភាព
គឺភាពជាអ្នកប្រាថ្នាតែប្រយោជន៏ចំពោះខ្លួនឯងតែមកនាក់នោះទេ គឺទូន្មាន
យើងឲ្យចវប្រុងប្រយត្ន័ក្នុងការស្វែងរកលាភកុំប្រទះលាភហើយនៅទីមទាម
មិនរវៀសរវៀងចាប់យកលាភនោះ រវល់តែក្តក់ហៅគេឯងឲ្យរលាយលាភ
ឬ សល់លាភតិចទៅវិញដោយហេតុផ្សេងៗ ។តេបើសិនជាយល់ឃើញថា
លាភនោះវាពិបាកនឹងក្រសោបយក ដោយមានឧប្បសគ្គផ្សេងៗ នោះសព្វ
សារពើ ហើយច្រើនតែក្នុងការពាណិជ្ជកម្មផង​តោងក្តក់ហៅគ្នីគ្នា "បង្រួម
ជាកម្លាំង"ទៅត្រង់យកលាភនោះឲ្យបានស្រួលដែរ ៕

៣៨ គ្នាច្រើនអន្សមខ្លោច គ្នាដូចស្រមោចអន្សមឆៅ


ពិតមែនតែមានមនុស្សច្រើនដូចស្រមោចអន្សមគង់នឹងខ្លោច ឬ ឆៅ
បានដោយមិនដឹងជានរណា ត្រូវថែភ្លើងនឹងទឹកស្ងោអន្សមនោះឲ្យ
ប្រាកដប្រជា។
ភាសិតនេះមានន័យទូលាយឆ្ងាយទៅទៀត គេច្រើនពោលពាក្យនេះ
នៅពេលដែលឃើញថាការណា ដែលមានមនុស្សធ្វើច្រើនគ្នាទៅ ជា
មិនបានផលល្អទៅវិញ ឬ ក៏ខូចខាតអសារបង់ដោយមកពីអ្នកធ្វើការ
ទាំងនោះរវល់តែប្រចាំគ្នាទៅវិញទៅមក ឬក៏សំអាងថាអ្នកនេះធ្វើហើយ
អ្នកនោះធ្វើហើយ។
ដូច្នេះក្នុងការគ្រប់ជំពូក កាលបើមានមនុស្សធ្វើច្រើន​ ត្រូវឲ្យមានរបៀប
រៀបរយក្នុងកិច្ចចាត់ការនោះពោលគឺត្រូវចេះចាត់ចែងមុខការដោយ
ឡែកៗ ហើយជ្រើសតាំងក្នុងបណ្តាមនុស្សទាំងឡាយនោះឲ្យធ្វើជាមេ
កោយដោយប្រាកដប្រជាគឺឲ្យមានអ្នកទទួលការខុសត្រូវលើខ្លួនឯង
ពេញទី ។
ម៉្យាងទៀត បើមានមនុស្សច្រើនមែនតែមិនប្រសប់ចាត់ចែងការនោះ
សុខចិត្តបើមានមនុស្សច្រើនមែន តែមិនប្រសប់ចាត់ចែងការនោះ
សុខចិត្តបើគ្មានមនុស្សតិចក៏តិចចុះ ប៉ុន្តែឲ្យបានការ គឺ
ធ្វើការដែលគេប្រគល់ឲ្យដាច់មុខនោះដោយហ្មត់ចត់ដោយមានឆន្ទះ
ល្អ ដោយមានមនសិការសម្បជ្ជញ្ញះ ដើម្បី​សម្រេចការ កុំឲ្យ (ខ្លោច)
ឬ (ឆៅ )បាន ៕

៣៩"ឈើពុកកុំអង្គុយលើ

 សេចក្តីផ្តើម៖
កុំថាឡើយជនដែលឆោតល្ងង់មិនដឹងអ្វី សូម្បីតែជនខ្លះដែលមាន
ចំណេះចេះដឹងល្មមនឹងឈ្វេងយល់ការអាក្រក់ ល្អហើយ ក៏គង់មាន
ភាន់ភាំងគំនិតភ្លាត់ខ្លួនស្លុះស្លុងក្នុងរណ្តៅគ្រោះម្តងៗដែរ ដូច្នេះហើយ
បានចាស់បុរាណបណ្ឌិតគិតបារម្ភពេកណាស់ក្រែងជនទាំងនេះចេះ
តែវង្វេងស្មារតីទៅលាយឡំនឹងរឿងរ៉ាវ ដែលអាចបណ្តាលឲ្យមាន
ភ័យន្តរាយដល់ខ្លួនបានលោកក៏ទូន្មានចាបទបញ្ហាមួយ ឲ្យជនគ្របើឋានះ
ចាំឲ្យស្ទាត់ថា" ឈើពុកកុំអង្គុយលើ"

អត្ថានុរូបរបស់ភាសិត៖

កាលណាបើគេអង្គុយលើឈើពុក ឈើនេះនឹងបាក់នាំឲ្យធ្លាក់មកជា
ហេតុនាំឲ្យឈឺខ្លួន ឬបណ្តាលឲ្យមានគ្រោះថ្នាក់ផ្សេងៗ ដល់ខ្លួនផង។

អត្ថបដិរូប ៖

ឈើពុកនវលោកចង់ប្រៀបធៀបទៅនឹងហេតុការណា ដ៏លាមកដែល
មិនស្អាត ឬកន្លែងណាដែលអាចបង្កើតរឿងហេតុគ្រោះថ្នាក់ផ្សេងៗ
បើជនណាមួយទៅលាយឡំនឹងការនោះ ឬក៏តាំងនៅកន្លែងមិនស្អាត
ដូចខាងលើនេះរមេងមានការសៅហ្មង ឬវិនាសអន្តរាយ ដិតដល់ខ្លួន
ជាមិនខានវិស័យដូចជាអង្គុយលើឈើពុក វាតែងនឹងបាក់ធ្លាក់ដូច្នេះឯង។

ឧទាហរណ៏៖

យើងដឹងច្បាស់ថា រាជការកំពុងរកស៊ើបអង្គេតយកការណ៏នឹងភ័ស្តុតាង
ឲ្យបានជាក់ច្បាស់ ពីជនម្នាក់នៅក្នុងភូម៌ដែលមានគេលួចប្តឹងថា ជាជន
ធ្លាប់លួចគេជាញឹកញាប់ដើម្បីជៀសវាងកុំឲ្យមានការសៅហ្មងដិតដល់
ខ្លួនបាននោះយើងមិនត្រូវទៅមកឡើងចុះផ្ទះរបស់ ជនដែលគេសង្ស័យ
នោះឡើយ។ដែលធ្វើយ៉ាងដូច្នេះមិនចង់ជៀសវាងឲ្យផុតពីរគ្រោះថ្នាក់
ដល់ខ្លួនឯង ។

សេចក្តីបញ្ចប់ ៖

ខំធ្វើខ្លួនឲ្យចាកផុតនៅកងទុក្ខ ដោយត្រង់ត្រាប់ស្តាប់ឳវាទទាំងឡាយ
នេះហើយដែលបុព្វាចារ្យរបស់យើងចង់ទូន្មាន ៕

៤"សុផាត "

ជំពូកទី១ តើ លោកសួន មានកិរិយាមារយាទយ៉ាងដូចម្តេចខ្លះ​ ?

សេចក្តីអធិប្បាយ

បុគ្គលគ្រប់រូបក្នុងលោកិយ រមែងតែងមានគុណសម្ប៏ទនឹងគុណវិបត្តិទាំងពីរយ៉ាង
ពោលគឺមនុស្សម្នាក់ៗ មានកិរិយាល្អ នឹងកិរិយាអាក្រក់ជាគ្រឿងសំគាល់ ។ តែកិរិ
យាទាំងនេះមិនមានស្មើគ្នាទេ ជនខ្លះក៏បរិបូណ៌ដោយសេចក្តីល្អ ខ្លះក៏លេចលង់
ខ្លាំងទៅទៀតក្នុងគន្លងអាក្រក់ ។ ឯលោកសួន ដែលជាគួចំណានមួយក្នុងរឿង
"សុផាត"នោះអ្នកនិព្វន្ធបណ្ឌិត រឹម គិន ក៏បានបំផុសឲ្យឃើញជាក់ស្តែង នូវគុណ
សម្ប៏ទនឹងគុណវិបត្តិ ទាំងពីរនេះដែរ តែក្នុងខណះនេះ យើងសូមស្រង់មកពិនិត្យ
មើលតែកិរិយារបស់លោក សួន ក្នុងជំពូកទី១នឹងទី៤ តែប៉ុណ្ណោះទេ។
 លោកសួនជាមនុស្សខ្វះសច្ចវាចា គឺនិយាយមិនទៀងទាត់ មិនចាំពាក្យសំដីនូវ
សម្បថរបស់ខ្លួន ។ មុនពេលដែលចេញចោលនាង សុយា ជាគូសង្សារទៅនៅភ្នំពេញ
លោកសួន បានសន្យានឹងនាងថា "ចិត្តបងប្រាកដជាចាំនៅរូបអូន"បងនឹងវិលថ្កាន
មករកប្អូនស្រីវិញ  ...បងនឹងលើកនាងឲ្យបានពេញមុខជាពុំខាន "ពាក្យសង្សារនេះ
កុំកែវគិតសង្ស័យ បងស្បថឲ្យអូនបើបងដោះដៃឈប់អាល័យមិត្ត..ពាក្យដែលសន្យា
ទាំងប៉ុន្មាននេះ លោកសួនបានបំភ្លេចចោលទាំងអស់ ដូចមានសេចក្តីក្នុងសាចរឿង
ជាភស្តុតាងថា៖ តាំងពីគេផ្លាស់លោកសួនទៅនៅភ្នំពេញវិញ នាង សូយាមិនដែលបាន
ទទួលសំបុត្រមួយបន្ទាត់ទាល់តែសោះ។
លោកសួន ក៏ដឹងដែរថា ម្តាយលោក"បានដណ្តឹងកូនគេបញ្ចាំចិត្តទុកឲ្យហើយ បានប្តេជ្ញា
ថាកុំឲ្យទៅយកស្រីឯណាធ្វើភរិយា..បណ្តាំទាំងនេះលោកសួនបានចាំគ្មានភ្លេចទេប៉ន្តែ
ចិត្តទន់ខ្សោយរបស់លោកសួននេះ ឲ្យរោគកាមតាជិះជាន់គ្របសង្កត់ពេញកម្លាំងបាន
លោកដឹងជាមុនហើយថា លោកមិនបំរុងយកនាង សូយា ជាគូព្រេងអស់មួយជីវិតទេ
ដឹងជាមុនហើយថា អំពើដែលលោកបានប្រព្រឹត្តទៅនោះនឹងកើតការសៅហ្មងទៅថ្ងៃ
ក្រោយមិនខាន ប៉ុន្តែលោកនៅតែធ្វើបទបំពាននេះ ទៅលើសេចក្តីដែលដឹងនោះទៅទៀត
កិរិយានេះបានបង្ហាញថា លោកសួនជាមនុស្សទន់ខ្សោយ គ្មានចិត្តមានះឲ្យបានជ័យជំ
នះទៅលើអំពើអកុសលដែលបង្ហាញលទ្ធផលអាក្រក់ជាមុនហើយនោះ។
 លោកសួនធ្វើឲ្យនាង សូយា ហែលក្នុងអន្លង់ទុក្ខរហូតដល់សេចក្តីស្លាប់,កាលនៅក្រមុំ
នាមសូយាមានទុក្ខព្រួយម្តង ព្រោះនាងអសោចន៏គេរ៌ិ្តដោយស្លុងខ្លួន ធ្លាក់ក្នុងអន្ទាក់លោក
សួនដែលប្រសប់ណាស់"ខាងប្រើសំដីពីរោះឈ្ងុយឆ្ងាញ់,,ឲ្យនាងជឿចិត្ត  វេលាមានផ្ទៃ
ពោះហើយ លោកសួន ក៏បោះបង់ចោលនាងទៅ ជាហេតុឲ្យនាងពរទុក្ខជាទម្ងន់ ដោយ
សេចក្តីក្រីក្រលំបាក ហើយដោយលោកសួន មិនដែលផ្ញើប្រាក់មកចិញ្ចឹមនាងម្តងណា
សោះសូម្បីតែសំបុត្រមួយបន្ទាត់ក៏គ្មានដែរ។

ដំណឹងពីភ្នំពេញមកថា៖
លោកសួនមានភរិយាថ្មីធ្វើឲ្យនាង សូយា សូន្យជីវិតក្នុងសេចក្តីព្រួយនេះ ទុកឲ្យសុផាត
ដែលទើបនឹងកើតមកនេះ នៅកំព្រាតែក្បាលមួយក្នុងលោកនេះ។
ប៉ុន្តែគួរឲ្យសរសើរលោកសួនបន្តិចដែរ ព្រោះលោកអាចកាត់ចិត្តដកខ្លួនឲ្យផុតពីកំហុស
ភ្លាមៗបាន ដើម្បីទៅកាន់ សេចក្តីល្អ ពោលគឺ ធ្វើឲ្យឪពុកម្តាយមានមុខមាត់ នឹងរៀបអា
ពាហ៏ពិពាហ៏តាមប្រពៃណីឯភ្នំពេញ តែទោះបីយ៉ាងណាក៏យើងមិនសមគំនិតដែរ ព្រោះ
លោកទៅប្រព្រឹត្តអំពើល្អ តែលោកដោយរលាស់ចោលគេឲ្យរងទុក្ខវេទនាទាល់តែស្លាប់
ខ្លួន។
ក្រៅពីកំហុសទាំងអប្បាលម៉ាន ដែលបានសារស័ព្ទមកហើយនេះ លោកសួនមានគុណ
សម្ប័ទមួយយ៉ាងវិសេសដែរដែលយើងអាចដឹងបានដោយសំដីរបស់អ្នកស្រុកថា៖ស្លឹក
ឈើជ្រុះមិនឆ្ងាយពីគល់ "ពោលគឺ អ្នកស្រុកសិរីសោភ័ណ ចង់និយាយថា សូផាតជាកុមារ
ឳស្សាហ៏ព្យាយាម. ឆ្លៀវឆ្លាតចេះគួរសមគោរពចាស់ព្រឹទ្ធាចារ្យដូចលោកសួនជាឳពុកដែរ។
ក្នុងរឿង សុផាត របស់លោក រឹមគិន ចូរបំផុសកិរិយាមារយាទរបស់នាង សូយានឹងម៉ានយ៉ាន
ដោយឡែករួចហើយ ចូរពន្យល់ឲ្យពិស្តារ តើត្រង់កន្លែងណាដែលកិរិយាតួរឿងទាំងពីរនេះ
ប្រហែលគ្នា?

ទំនងតែង
"កិរិយាមារយាទរបស់នាង សូយា"
ក) កាលនៅកុមារីនៅឡើយ នាងសូយា ជាធីតា លុះដោយគន្លងទូន្មានមាតាបិតា។ទើបអាយុ
បានដប់ពីរឆ្នាំនាង ចេះគោរពប្រណិបតន៏បំរើម្តាយនាងដែលឈឺខ្លាំង។
ខ)លុំអាយុបានដប់ប្រាំពីរឆ្នាំ កាមាមូលគ្របសង្កត់ធ្វើឲ្យ សូយាសៅហ្មងគេរ្ត៏៍ ត្រូវពាក្យដំនៀល
គេដៀលគ្រប់មាត់ព្រោះប្រព្រឹត្តកិរិយាមិនសមរម្យជាស្រីមានលក្ខណះគឺ"លួចប្រព្រឹត្តដោយ
ចិត្តនឹងចិត្ត"នឹងលោកសួនមិនមានចាស់ទុំដឹងឭជាមុនផង ។ ប៉ុន្តែទោះបីសូយាប្រព្រឹត្តខុសប្រ
ពៃណីខ្មែរយ៉ាងណា ក៏យើងអាចសម្រាលកំហុសរបស់នាងបានខ្លះៗព្រោះ៖
១)មកពីនាងកំព្រាតែលតោល គ្មានមាតាបិតា ទូន្មានប្រៀនប្រដៅឲ្យហ្មត់ចត់ឲ្យបានជាធីតា
គ្រប់លក្ខណ តាមកិរិយានៃនារីខ្មែរ។
២)គ្មាននរណាជាបង្កោលយ៉ាងម៉ាល្មមពឹងផ្អែកកក់ក្តៅដោយសារ​ម៉្លោះហើយ ដោយឮសំដី
លួងលោម "ពិរោះឈ្ងុយឆ្ងាញ់" របស់លោកសួននាងប្តូរផ្ញើខ្លួននឹងលោកចៅហ្វាយស្រុកនេះ
ទៅ ព្រោះសង្ឃឹមយ៉ាងមាំថា អនាគត់របស់នាងនឹងបានប្រសើរ។ យើងអានឹងស្មានបានថា
នាងសូយាច្បាស់ជាអង្វរករលោកសួន ឲ្យចូលដណ្តឹងនាងតាមច្បាប់ដែរ ប៉ុន្តែលោកសួនមិន
យល់តាម ព្រោះលោកមិនប្រាថ្នានឹងយកសូយាជាប់ ហើយក៏ប្រើល្បិចល្បាយផ្សេងៗ ដែល
ជានុយយ៉ាងផ្អែមបះបោសអង្អែលចិត្តស្រ្តីទាល់តែនារីគំនិតខ្លីស្លាប់ចិត្តស្តូក។
ដោយឃើញលោកសួនមានបណ្តាសក្តិ ហើយដោយខ្លាចលោកសួន លែងត្រូវការនឹងនាង
ផងនោះ សូយាក៏ប្តូរផ្ញើខ្លួនកាត់ចិត្តចោលទាំងគេរ្តិ៏ខ្មាស់ ទៅបំពានលើច្បាប់ប្រពៃណីខ្មែរ។

កិរិយាមារយាទរបស់នាងម៉ាយ៉ាន៖
ក)ម៉ាយ៉ានជាស្រីចិត្តស្រាល មិនបានគិតដល់ពាក្យចាស់លោកថា៖ខឹងខុស ខឹងខាត ខឹងខក"
ឡើយ គ្រាន់តែឃើញនាង អូរី ចេញពីបន្ទប់សូផាតប៉ុណ្ណេះ ក៏ចាប់ធ្វើតោះតើយនឹងសួផាត
ភ្លាម ឥតពិចារណារកសេចក្តីពិតឲ្យឃើញសិន កំហឹងឥតរកហេតុឲ្យច្បាស់លាស់នេះ ធ្វើឲ្យ
សូផាត ទទួលសេចក្តីព្រួយលំបាកជាទម្ងន់ ចំណែកខ្លួនម៉ាយ៉ានទៀតក៏ទទួលទុក្ខសោកស្ទើរ
នឹងក្សយ័ប្រាណ។
ខ)ម៉ាយ់ានស្មោះត្រង់ចំពោះនាង ដែលហៅថាស្មោះត្រង់ចំពោះខ្លួនឯងនោះគឺ បើធ្វើខុសរ៉ាប់
ទទួលក្នុងចិត្តថាខុសមែនមិនគេចកែដោះស្រាយលុបលាងកំហុសរបស់របស់ខ្លួនឡើយ ដូច
ត្រង់ដែលម៉ាយ៉ានយល់ច្បាស់ថា សូផាត លោតទឹកស្លាប់ គឺពីព្រោះនាង សុផាតប្រល័យខ្លួន
បង់ ពីព្រោះកំហុសរបស់នាង នាងជាបង្កើតកម្មគ្រោះ ពោលគឺនាងរ៉ាប់រងក្នុងចិត្តថានាងប្រ
ព្រឹត្តខុសមែន។ ម៉្យាងទៀតក្នុងលោកនេះមនុស្សដែលបានប្រព្រឹត្តអំពើអ្វីមួយខុស ហើយចេះ
យកកំហុសនោះលោកចាត់ថា ជាជនប្រសើរណាស់ ព្រោះមនុស្សជំពូកនេះនឹងប្រែគំនិតមារ
យាទឲ្យបានល្អបានទៅថ្ងៃក្រោយ អាចជៀសវាងអំពើដែលធ្លាប់តែប្រព្រឹត្តខុសមកហើយនោះ
បាន។ឯនាងម៉ាយ៉ានក៏ជាបុគ្គលមួយគួរចាត់ថាជាអ្នកចេះខឹងចិត្តនឹគស្តាយកំហុសរបស់ខ្លួនដែល
បានប្រព្រឹត្តមកហើយដែរ គំនិតស្តាយដែលស្មានខុសថា សូផាតក្បត់ចិត្តនាងដោយលួចស្រឡាញ់
នាង អូរី ប៉ុន្តែទោះបីយ៉ាងណានាងម៉ាយ៉ានក៏ត្រឡប់ជាខុសធ្ងន់ទៅវិញ ព្រោះកាលបើបានយល់
ច្បាស់ថាខ្លួនខុសហើយ នាងមិនគិតកែប្រែខ្លួន ឲ្យបានប្រសើរឡើងទៅជាគិតសម្លាប់ខ្លួនឯងវិញ។
គ)ការដែលចង់សម្លាប់ខ្លួននេះ ក៏មកពីសេចក្តីទុក្ខព្រួយសោកស្តាយ សូផាត ជាគូសង្សារ យើងឃើញ
ថាម៉ាយ៉ានស្មោះត្រង់នឹងសូផាត មែនហើយ គឺនាងមិនចង់ប្រតិពទ្ធនឹងនរណាក្រៅពី សូផាត កំសត់
ឡើយ ប៉ុន្តេបើទុក្ខជាព្រួយយ៉ាងណាក៏ដោយ ការដែលសម្លាប់ខ្លួនជាការមិនប្រសើរឡើយ បើនិយាយ
តាមច្បាប់ចរិយាសាស្រ្ត មនុស្សសម្លាប់ខ្លួនទុកជាមនុស្សទន់ខ្សោយ ទុកឲ្យសេចក្តីទុក្ខសោក"
ដឹកច្រមុះឲ្យស្លុះខ្លួនធ្លាក់ក្នុងជំរៅរណ្តៅ"បាន។

សំគាល់៖
យើងឃើញថា នារីទាំងពីរខាងលើនេះ ជាមនុស្សទន់ខ្សោយដោយចិត្តពិតប្រាកដ៖
«នាងសូយា ទុកឲ្យសេចក្តីទុក្ខសោកនឹងកំហឹងចូលក្របសង្កត់បង្កើតជាជម្ងឺ ដែលអាចផ្តាច់អាយុ
សង្ខារបាន»។
«នាងម៉ាយ៉ានក៏ដូចគ្នា សេចក្តីអស់សង្ឃឹមនឹងទុក្ខព្រួយចូលជិះជាន់និន្ទ្រានចិត្ត នាំឲ្យនាងរត់ទៅ
លោតទឹកសម្លាប់ខ្លួនបាន»។
​ នារីទាំងពីរគំនិតខ្លីនេះ មិនគិតដល់បញ្ហាដែលថា៖រស់នៅគឺប្រយុទ្ធ គឺតស៊ូនឹងឧប្បសគ្គគ្រប់ជំពូក
សារុបទៅគឺចាមនុស្សខ្វះសេចក្តីក្លាហាន ព្រោះក្នុងច្រកដែលចង្អៀត ដែលមានចំរូងបន្លាមិនគិតរក
ផ្លូវបំរះចេញឲ្យផុត មិនគិតខាំមាត់សង្កត់ចិត្តអត់ធន់ខំតស៊ូផ្សះ"ជម្ងឺចិត្ត"នោះទៅចាយល់ថាស្លាប់
ទៅល្អជាជាង ៕


ថ្ងៃនេះខ្ញុំមានរឿងមួយសរសេរប្រាប់អ្នកទាំងអស់គ្នា.កកក៏បាយ មេម៉ាយ
ក៏ស្រី នោះតើវាមានន័យឬមានសារសំខាន់យ៉ាងណាខ្លះ?នេះជារឿងថ្មី៖
មុននឹងសរសេរ ខ្ញុំមានឃ្លាសំខាន់ៗជាច្រើន​ សប្រាប់ជូនអ្នកអាន៖
នឹកឡើងវាហួសចិត្ត ជឿងលង់គំនិតជឿតាមចាស់ៗ គាត់ចំអកចំអន
ឲ្យយកប្រពន្ធទុកគ្រាន់ចាំផ្ទះ ខុសហើយខ្ញុំ ខុសអស់ក្បួនស្រឡះ ខំ
ឥតដែរ តែអត់មិនឈ្នះ យកប៉ះចំប្រពន្ធកាចឆ្នាស ព្រះអើយចិត្តដូចឆន្ទា
គាត់បានប្រាប់ថា ផ្ទះថ្មនឹងផ្ទះស្បូវ ពេលរលត់ភ្លើងទៅ វាល្ងិតដូចគ្នា ស្តាយ
ណាស់ចង់តែយំ ខ្លួនអើយបើបានក្រមុំក៏ខ្ញុំមិនថា ព្រួយណាស់មិនដឹងជាគិត
យ៉ាងណា លែងមិនរួច រកថ្មីមិនកើត ខ្លាចតែបែកការ ទុជ៌នស៊ូទ្រាំទៅ
កកក៏បាយ មេម៉ាយក៏ស្រី កន្ទុយបារីក៏ថ្នាំ អន់ចិត្តម៉្លេះទេ មិនគួរឲ្យជីវិត្ត
ខុសគេ គូព្រេងឬមួយគួកម្ម ហ្នើយចុះតាមកម្ម រឿងខ្ញុំដោយសារចាស់ៗ
គាត់នាំ ដូចរស់ក្នុងគុគជាប្រចាំ ឈប់ជឿហើយចាស់ៗ​ .
នេះជារឿងកន្លងផុតទៅអស់រយះកាល ២៥ឆ្នាំ នៅក្នុងជំរុំខ្មែរតស៊ូឬទ្ធិសែន
ចេះតែស៊ូទ្រាំព្រោះ ប្រុសៗគ្មានរបបអង្ករ ហ្នើយចេះតែអង្វរស្រី មិនដូច្នេះក្រពះ
ច្បាស់ជាស្វិតមិនខាន។

២៦ តើ ព្រះពិតដោយយកចិត្តទុកដាក់នឹងយើងទេ?

យើងរស់នៅក្នុងពិភពលោកដែលពោរពេញទៅដោយភាពអយុត្តិធម៌នឹងមនុស្សដែល
គ្មានមេត្តា ។នៅពេលមានការឈឺចាប់ សាសនាខ្លះបានបង្រៀនថា នេះជាបំណងរបស់
ព្រះ ។អ្វីដែលគម្ពីបង្រៀន ៖ព្រះមិនមែនជាដើមហេតុនៃពាក្រក់នោះទេ សៀវភៅ យ៉ូប
៣៤៖១០ ក្នុងគម្ពីចែងថា កុំឲ្យយើងថាព្រះទ្រង់ធ្វើអាក្រក់ ឬថាព្រះដ៏មានគ្រប់ចេស្តា ទ្រង់ប្រ
ព្រឹត្តសេចក្តីទុច្ចរិតនោះឡើយ ។ ព្រះមានគោលបំណងដែលប្រកបទៅដោយសេចក្តីស្រឡាញ់
របស់មនុស្ស ។ហេតុនេះហើយបានជាលោក យេស៊ូបង្រៀនយើយឲ្យអធិដ្ឋានថា ៖ឪព្រះវរ
បិតានៃយើងខ្ញុំ ដែលគង់នៅឋានសួគ៌អើយ ...សូមជួយរាជ្យទ្រង់បានមកដល់សូមឲ្យព្រះហឬ
ទ័យទ្រង់បានសម្រេចនៅផែនដីដូចនៅឋានសួគ៌ដែរ..។

ព្រះស្រឡាញ់យើងខ្លាំងណាស់ ‌បានជាទ្រង់ចាត់វិធានការគ្រប់បែបយ៉ាង
ដើម្បីប្រាកដ្ឋថាគោលបំណងរបស់ទ្រង់នឹងបានសម្រេចជាក់ជាពុំខាន ។

២៧ តើ សង្គ្រាមហើយការឈឺចាប់នឹងមានរហូតឬ

មនុស្សជាច្រើនឥតគណនានៅតែបាត់បង់ជីវិតដោយសារសង្គ្រាម
យើងទាំងអស់គ្នាធ្លាប់ឈឺចាប់៖

អ្វីដែលគម្ពីបង្រៀន៖ ព្រះបានទាយប្រាប់អំពីគ្រាមួយដែលទ្រង់នឹងធ្វើឲ្យមានសេចក្តី
សុខសាន្តនៅលើផឺនដីទាំងមូល .។ក្រោមការគ្រប់គ្រងនៃរាជាណាចក្ររបស់ព្រះ ដែល
ជារដ្ឋាភិបាលនៅឋានសួគ៌នោះមនុស្សនឹងមិន ហាត់រៀនធ្វើសឹកសង្គ្រាមឡើយ .ផ្ទុយទៅ
វិញ ពួកគេ.យកដាវរបស់ខ្លួនដំធ្វើជាផាលនង្គ័ល ។


ព្រះនឹងបំបាត់ចោលនូវអំពើអយុត្តិធម៌ហើយការឈឺចាប់សព្វបែបយ៉ាង គម្ពីសន្យាថា ៖
ព្រះទ្រង់នឹងជូតអស់ទឹកភ្នែក ពីភ្នែកគេចេញ នឹងគ្មានសេចក្តីស្លាប់ ឬសេចក្តីសោកសង្រេង
ឬសេចក្តីយំទួញ ឬទុក្ខលំបាកណាទៀតឡើយ ។ដ្បិតសេចក្តីមុនទាំងប៉ុន្មាន រួមសេចក្តី។

២៨ មានអ្វីកើតឡើងដល់យើងនៅពេលដែលយើងស្លាប់ ?

សាសនាក្នុងលោកបានបង្រៀនថា ៖ពេលដែលរូបកាយស្លាប់ទៅ មានព្រលឹងវិញ្ញាណ
ចេញពីរូបកាយបន្តរស់នៅ អ្នកខ្លះជឿថា ព្រលឹងវិញ្ញាណជីដូនជីតារបស់យើងមកធ្វើ
ទុក្ខដល់មនុស្សដែលនៅរស់ ឬក៏ជឿថា ព្រះដាក់ទោសមនុស្សអាក្រក់ដោយទម្លាក់គេ
ចូលទៅឋាននរគ ឲ្យរងទុក្ខយ៉ាងសែនឈឺចាប់ជារៀងរហូត ។

អ្វីដែលគម្ពីបង្រៀន ៖ពេលស្លាប់ ជីវិតមនុស្សសូន្យបាត់ទៅ ។

មនុស្សស្លាប់ឥតដឹងអ្វីឡើយ ដោយសាមនុស្សស្លាប់មិនអាចឬ មិនអាចមើលឃើញ និយាយ
ឬ គិតគូរអ្វីសោះ ដូច្នេះពួកគេមិនអាចមកធ្វើទុក្ខបៀតបៀន ឬជួយមនុស្សដែលនៅរស់បានឡើយ។

២៩ យើងមិនចង់ស្លាប់ទេ

តែយើងចង់មានជីវិតសប្បាយរីករាយ ជាមួយមនុស្សដែលយើងស្រឡាញ់ គឺជាការធម្មតា
ទេ ដែលយើងប្រាថ្នាយ៉ាងខ្លាំងចង់ជួបបងប្អូនញាតិមិត្តជាទីស្រឡាញ់របស់យើងម្តងទៀត
អ្វីដែលគម្ពីបង្រៀន ៖ មនុស្សភាគច្រើនដែលបានស្លាប់នឹងត្រូវប្រោសឲ្យរស់ឡើងវិញ លោក
យេស៊ូ បានសន្យាថា អស់ទាំងខ្មោចនៅក្នុងផ្នូរ នឹងចេញមក ។

ដូចគោលបំណងដើមរបស់ព្រះ អស់អ្នកដែលត្រូវបានប្រោសរស់ឡើងវិញនឹងមានឳកាសរស់
នៅក្នុងសួនឧទ្យាននៅលើផែនដី ។

៣០ " គ្រួសារ នឹង សុភមង្គល "

ជីវិតមនុស្សយើងរស់នៅក្នុងលោកតែងតែមាន
ល្អឬអាក្រក់នឹងមានឋានះខុសគ្នាត្រង់ណាខ្លះ តើគ្រួសារនិមួយៗមានសុភមង្គលដូចគ្នាដែរឬទេ
 ហើយចំពោះរូបអ្នកវិញ រស់នៅក្នុង
សង្គមបែបណា ?

១"គ្រួសារប្រភេទទី១

កាលដែលពួកគេទាំងទ្វេបានចាប់ដៃគ្នាសាងសុភមង្គលកវែកកឆ្នាំងមក គឺមានការត្បិត
ត្បៀតខំសន្សំសំចៃប្រាក់ អ្វីៗដែលពួកគេបានរក ដើម្បីសាងសង់លំនៅឋាន(ឬទិញផ្ទះ)
ហើយក៏សម្រាប់កូនៗរបស់គេ ដើម្បីជាគេរិ្តសម្រាប់គ្រួសារ ការខិតខំរបស់ពួកគេមិនដែល
គិតថាថ្ងៃឬយប់ គឺពុំដែលមានពេលទំនេរម្តងណាឡើយ។
នាយជាប្តី ជាមេគ្រួសារមានទុក្ខធុរះធ្ងន់ណាស់ដើម្បីគ្រប់គ្រងគ្រួសារទាំងមូល ទោះមាន
ការលំបាកនើយហត់យ៉ាងណាក្តី គឺមានស៊ួរទ្រាំជានិច្ច ជាពិសេសមានការអប់រំកូនខំរៀន
សូត្រដើម្បីអនាគត់របស់ពួកគេ​ តាមសមត្ថភាពដែលអាចទៅរួច ។



គ្រួសារប្រភេទទី២

គ្រួសារប្រភេទទី២នេះខ្ញុំចង់និយាយអំពីសង្គមមានទទួលប្រាក់ សង្គមកិច្ច ( Welfare )ប្រាក់
សង្គ្រោះ ឬ ប្រាក់សុខុមាលភាពជាដើម . គ្រួសារនេះមធ្យមភាគមិនសូវជាខ្វល់ខ្វាយខ្នាស់
ខ្នែងប៉ុន្មានទេក្នុងការរស់នៅ គឺចាក់ស្មុករកប្រាក់តាមការអភិវឌ្ឍន៏ យកកូនឲ្យបានច្រើន
ប្រាក់ក៏បានមកច្រើនដែរ រីឯការរស់នៅមានផ្ទះរដ្ឋាភិបាល ( Goverment House )គេបានផ្គត់
ផ្គង់ជាដរាប សប្បាយផឹកស៊ីរាំរេកជានិច្ច ឬ ( Casino) គបជួន ៦ខែទៅស្រុកខ្មែរម្តង។
មានអីទៅពិបាក ផ្ទះមានគេជួយបង់ឈ្នួល កូនមានប្រាក់ចិញ្ចឹម ឬ ធ្វើជាមេម៉ាយជាដើម។



Extra " ទិសទាំងបួន តំណាងឲ្យ "

នេះជាទិសទាំងបួន តំណាងឲ្យ មានដូចខាងក្រោម ៖

១=) ទិសខាងកើត (បូព៌ា) គោរព មេឃ គោរពដី គោរព ព្រះ .មាតាបិតាជាដើម។

២=)ទិសខាងលិច (បស្ចឹម) សុំសេចក្តីសុខ សុភមង្គល

៣=) ទិសខាង ជើង​( ឧត្តរ) សេចក្តីស្នេហា រាប់អាន ដោយចិត្តស្មោះត្រង់

៤=) ទិសខាងត្បូង (ទក្សិណ) អំពើពាលា អាវាសែ ល្បែងស្រីស្រា កាប់ចាក់ គុគច្រវាក់
( អ្នកសាងមិនស្មោះត្រង់ )។